Εξέλιξη: Γιατί ο άνθρωπος και όχι κάποιο άλλο είδος;

Αντώνης Καρατζής

Μια τόσο απλή ερώτηση. Ορισμένες ερωτήσεις εξαφανίζονται για πάντα, επειδή έχουν απαντηθεί. Ορισμένες ερωτήσεις εξαφανίζονται επειδή απλά θεωρήθηκαν κακές ερωτήσεις. Υπάρχουν όμως και άλλες που φαινομενικά έχουν απαντηθεί, αλλά λίγο αργότερα διαπιστώνουμε ότι όχι μόνο δεν τις έχουμε απαντήσει αλλά είναι και πάλι με μια διαφορετική μορφή μπροστά μας.

Αντώνης Καρατζής

Για χιλιετίες, η υπεροχή του ανθρώπου θεωρήθηκε δεδομένη. Από τις κατώτερες μορφές ζωής μέχρι τον άνθρωπο, όλα τα ζωντανά πλάσματα θεωρήθηκαν ως μέλη στη Μεγάλη Αλυσίδα του «Είναι». Όσο ανεβαίναμε  στην αλυσίδα αυτή, τόσο αυξανόταν και η ευφορία του είδους μας.

Η θεωρία του Δαρβίνου

Η ιδέα της ανθρώπινης ανωτερότητας πέθανε όταν ο Δαρβίνος ήρθε στη σκηνή και μας προσγείωσε στην πραγματικότητα. Ο άνθρωπος, και όταν λέμε άνθρωπος εννοούμε το είδος Homo Sapiens «Sapiens» από τότε και στο εξής θα ήταν απλά ένας ακόμη κρίκος της ζωής και ένα πλάσμα από τα πολλά που υπάρχουν ή έχουν χαθεί από τον πλανήτη μας. Ένα είδος που μοιράζεται κατά 50% το ίδιο DNA με μια μπανάνα και, έχοντας κοινό πρόγονο με τον πίθηκο, θα είχε κατά 99% παρόμοιο DNA με αυτόν. Δεν υπήρξε ποτέ Μεγάλη Αλυσίδα. Όλα τα πλάσματα προσαρμόστηκαν αποτελεσματικά στο δικό τους περιβάλλον και με το δικό τους τρόπο. Η ανθρώπινη «νοημοσύνη» είναι απλώς μια συγκεκριμένη στρατηγική επιβίωσης μεταξύ πολλών άλλων και όχι η «κορυφή της πυραμίδας». Γιατί όμως εμείς; Γιατί, τουλάχιστον εξ όσων γνωρίζουμε ποτέ κανένα άλλο είδος στον πλανήτη δεν εξελίχθηκε διανοητικά όσο εμείς;

Το συγκριτικό μας πλεονέκτημα

Χρειάστηκε μια μεγάλη περίοδος ακόμη και για τους επιστήμονες να αφήσουν πίσω τα πιστεύω τους για τη μοναδικότητα του ανθρώπινου είδους. Οι ιδέες που είχαν κυριολεκτικά επιβληθεί στις τότε κοινωνίες από θεσμικούς φορείς και κυρίως την Εκκλησία ήταν πολύ δύσκολο να αφαιρεθούν. Για να μπορέσουμε να απαντήσουμε στην ερώτηση αυτή σύμφωνα με τους επιστήμονες και κατόχους βραβείου Νόμπελ Konrad Lorenz, Niko Tinbergen και Karl von Frisch πρέπει να μην την εξετάσουμε βιολογικά γιατί όλα τα είδη κατείχαν πάντα τη δική τους ευφυΐα, αλλά κυρίως κοινωνικά, αφού η ανθρώπινη ευφυΐα δεν είναι πιο μεγάλη από άλλων ειδών. Η γλώσσα και η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων ήταν το εφαλτήριο για να αρχίσει η επικράτηση του είδους μας πάνω στη Γη.

Με την εμφάνιση της πρώτης στοιχειώδους γλώσσας, τα πλεονεκτήματα που είχαμε άσκησαν εξελικτική πίεση προς τους εγκεφάλους μας και τους έκαναν πιο δεκτικούς στην εκμάθηση πιο περίπλοκων γλωσσικών δομών. Ήταν δηλαδή η κοινωνικοποίηση μας και όχι η βιολογική «κατασκευή» του εγκεφάλου μας που μας έφερε τόσο ψηλά σε σχέση με τα υπόλοιπα πρωτεύοντα είδη. Μελέτες έχουν δείξει πως σε αντίθεση με τους μαθηματικούς υπολογισμούς και τη λογική προσέγγιση ενός θέματος ένα παιδί ξεπερνά τον πίθηκο στην κοινωνικοποίηση, πράγμα που έκανε τον άνθρωπο αυτό που είναι. Η μόνη διαφορά του πιθήκου ακόμη και με ένα ενήλικα όσον αφορά τους μαθηματικούς υπολογισμούς είναι ότι ο πίθηκος σε αντίθεση με εμάς δεν μπορεί να αποστηθίσει αριθμούς από 3 ψηφία και πάνω.

Έχει αποδειχθεί, επίσης, πως η επικοινωνία μέσω της γραφής είχε ξεκινήσει τουλάχιστον πριν από 5.000 χρόνια και πολύ πιο πριν ο προφορικός λόγος. Η ανάγκη κοινωνικοποίησης του ανθρώπου ανέπτυξε τον λόγο. Η ανάγκη του να βρίσκεσαι και να επικοινωνείς με τους άλλους, να ανταλλάσσεις απόψεις και ιδέες. Αυτή η ανάγκη δεν είναι νέα, αλλά υπάρχει από τα πρώτα χρόνια της εξέλιξης των ανθρωποειδών.

Κοινωνική πείρα

Ο άνθρωπος διαμόρφωσε αυτό που είναι σήμερα χάρη στη συσσωρευμένη «κοινωνική πείρα», και ακριβώς μέσα στην κοινωνία απέκτησε τα χαρακτηριστικά που τον κάνουν να ξεχωρίζει από τα άλλα ζώα συμπεριλαμβανομένου και του πιθήκου. Ο εγκέφαλος, τα χέρια και όλα τα άλλα βιολογικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου είναι το υπόστρωμα και διαμορφώθηκαν σε βάθος χιλιάδων χρόνων, αποτελούν στοιχεία μιας νέας ποιότητας. Ακόμα και σήμερα, όμως, αυτό το βιολογικό υπόβαθρο από μόνο του δεν φτάνει. Άνθρωποι που έτυχε να μεγαλώσουν είτε ανάμεσα σε ζώα, είτε σε απομόνωση από οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο, διολίσθησαν στην απλή ζωική κατάσταση – όχι βέβαια από βιολογική άποψη – και η προσπάθεια ενσωμάτωσής τους στο ανθρώπινο γένος  αποδείχθηκε πολύπλοκη και σύνθετη διαδικασία. Σε αντίθεση φυσικά με απομονωμένους μικρούς πιθήκους, που μεγαλώνοντας έγιναν πίθηκοι όπως και οι γονείς τους.

Ο ψυχισμός πλέον του ανθρώπου διαφέρει ριζικά από του ζώου. Ο πίθηκος είναι ικανός να λύνει περιστασιακά προβλήματα ακόμα και να αξιοποιεί εργαλεία μιας χρήσης. Δρα μέσα στα όρια μιας άμεσα αντιληπτής κατάστασης, μην έχοντας ικανότητα αφαίρεσης, δηλαδή απομάκρυνσης από τη συγκεκριμένη κατάσταση και εξαγωγής γενικότερων συμπερασμάτων ή πρόβλεψης. Έτσι, μένει στο έλεος της άμεσης εντύπωσής του, ενώ ο άνθρωπος μπορεί να αντανακλά όχι μόνο τις άμεσες επιδράσεις του περιβάλλοντος αλλά και τα μελλοντικά τους αποτελέσματα. Μπορεί να δρα συνειδητά με βάση τη γνώση που έχει για την αναγκαιότητα.

 

Αbout Antonis

Αντώνης Καρατζής

Ονομάζομαι Αντώνης Καρατζής. Γεννήθηκα το 1992 στον Πειραιά στην πόλη που κατάγομαι και μένω ακόμη. Λατρεύοντας τη θάλασσα τελείωσα το ναυτιλιακό τμήμα του πανεπιστημίου Πειραιώς και εκτός από την αρθρογραφία εργάζομαι και σε ένα ναυτιλιακό γραφείο. Θα έλεγα ότι είμαι συλλέκτης εμπειριών από ταξίδια καθώς έχω επισκεφτεί πολλές χώρες μέχρι στιγμής αντλώντας πολιτιστικές , πολιτικές και κοινωνικές γνώσεις. Στο περιοδικό θα αναρτώ άρθρα επιστημονικoύ χαρακτήρα. Είναι κάτι που μου αρέσει να κάνω στον ελεύθερο μου χρόνο ελπίζοντας και οι αναγνώστες της σελίδας να απολαμβάνουν στον ίδιο βαθμό το περιεχόμενο των άρθρων μου.

Αντώνης Καρατζής

Marianna says: «Ακολούθησε τον Αντώνη στο Facebook ή στο Instagram».

*Αν θέλεις να γίνεις κι εσύ συντάκτης του publiSHIT, σε περιμένω στην Αίθουσα Σύνταξης!