#AMIRetreat 2018 | Λαμπρινή Παπαδοπούλου: Πώς νιώθουν οι δημοσιογράφοι που καλύπτουν τραγικά γεγονότα στην Ελλάδα;

Mαρία-Άννα Τανάγια

Η ατζέντα του φετινού AMIRetreat περιλαμβάνει ένα πάνελ που εστιάζει στα συναισθήματα των δημοσιογράφων που καλύπτουν τραγικά γεγονότα. Μία εκ των ομιλητριών του πάνελ, η Διδάκτωρ του τμήματος Επικοινωνίας, ΜΜΕ και πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου Λαμπρινή Παπαδοπούλου μας εξηγεί περισσότερα για την έρευνά της πάνω στα ψυχικά τραύματα των συναδέλφων που έχουν ζήσει κι έχουν καλύψει τραγωδίες που μας συγκλόνισαν όλους.

 

Mαρία-Άννα Τανάγια

 

Θα ήθελα να μου δώσεις μια σύντομη περιγραφή της έρευνάς σου.

 

Η έρευνα έχει στη βάση της μία απόπειρα αμφισβήτησης της διαδεδομένης αλλά και –το κυριότερο- εσωτερικευμένης από πολλούς επαγγελματίες της ενημέρωσης, στερεοτυπικής αντίληψης πως οι δημοσιογράφοι και οι φωτορεπόρτερ είναι απλοί μεσάζοντες στην μεταφορά μίας είδησης, απρόσβλητοι κι αλώβητοι από τα γεγονότα που μπορεί να καλύπτουν, όσο ακραία, βίαια και τραυματικά κι αν είναι και μονίμως έτοιμοι να βρεθούν στην επόμενη φυσική καταστροφή, βίαιη διαδήλωση, αιματηρή ληστεία, κ.ά.

Αυτή η παραλλαγμένη εκδοχή ενός «σούπερ ήρωα» σε συνδυασμό με μία εσωτερικευμένη κουλτούρα της σιωπής αλλά και της λογικής πως όλα αυτά είναι part of the job description, μειώνουν εκ των πραγμάτων την ορατότητα των ενδεχόμενων σημαντικών συνεπειών που μπορεί να έχει η κάλυψη αυτών των συμβάντων στο ψυχισμό ορισμένων επαγγελματιών της ενημέρωσης.

Έχοντας ως δείγμα έξι δημοσιογράφους, ποιο θεωρείς ότι είναι το γεγονός ή η κατάσταση που τους στιγμάτισε περισσότερο;

Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο γεγονός. Εξάλλου, το λεγόμενο ψυχικό τραύμα που μπορεί να προκύψει από την έκθεση σε ένα βίαιο και τραυματικό συμβάν αποτελεί συνάρτηση πολλών παραγόντων ενώ σημαντικό ρόλο παίζει και το υποκειμενικό στοιχείο. Κάποιος, για παράδειγμα, μπορεί να βιώνει έντονα συναισθήματα μετά από την κάλυψη κάποιας πολύνεκρης καταστροφής, ενώ κάποιος άλλος μετά από κάποιο φαινομενικά καθημερινό συμβάν, όπως οι βίαιες κινητοποιήσεις πολιτών και οι συμπλοκές με την Αστυνομία.

Πόσο εύκολο ήταν να σ’ εμπιστευτούν και να μοιραστούν τα βιώματά τους μαζί σου;

Η μεγαλύτερη πρόκληση της έρευνας ήταν πράγματι η προσπάθεια να  πείσεις το άτομο που έχεις απέναντί σου να σου μιλήσει ανοιχτά και με ειλικρίνεια για τα τραυματικά βιώματά του, τους φόβους και τις αγωνίες του. Δεν είμαι βέβαιη ότι το κατάφερα σε απόλυτο βαθμό, αλλά σίγουρα βοήθησε σε αυτή την κατεύθυνση το γεγονός πως και η ίδια εργάζομαι ως επαγγελματίας δημοσιογράφος εδώ και χρόνια και ως εκ τούτου υπήρχαν ορισμένοι κοινοί κώδικες επικοινωνίας και εμπειριών στο πεδίο, που διευκόλυναν τη δημιουργία ενός κλίματος εμπιστοσύνης.

Σύμφωνα με όσα κατέγραψες, θεωρείς ότι είναι εφικτό ο δημοσιογράφος να παραμείνει αποστασιοποιημένος και εντελώς αντικειμενικός σ’ ένα τραγικό γεγονός; 

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν σε μικρό ή μεγάλο βαθμό την εμφάνιση ή μη ψυχικών τραυμάτων σε κάποιον δημοσιογράφο ή φωτορεπόρτερ. Κατά τη γνώμη μου, το πιο σημαντικό είναι όσοι επαγγελματίες της ενημέρωσης εμφανίζουν ορισμένα από τα συμπτώματα που μπορούν να ενταχθούν στην κατηγορία της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (PTSD) να μπορέσουν να τα αναγνωρίσουν, να τα παραδεχθούν και να λάβουν βοήθεια. Το κατά πόσο αυτό είναι εφικτό σε έναν κλάδο ο οποίος πλήττεται από την ανεργία, την ανασφάλεια, την εντατικοποίηση της εργασίας και την αγωνία των εργαζομένων για ενδεχόμενη «αντικατάστασή» τους από νέο δυναμικό, είναι ένα θέμα που επίσης πρέπει να συζητηθεί.

Ποια συμβουλή  προς δημοσιογράφους που καλύπτουν δύσκολα γεγονότα κρατάς και θέλεις να μοιραστείς μαζί μας;

Ορισμένοι εξέφρασαν την επιθυμία να διοργανωθούν από τα σωματεία τους ειδικά σεμινάρια για την κάλυψη βίαιων και τραυματικών συμβάντων αλλά και για την «αποσυμπίεση» μετά από αυτά. Σε κάποια Πανεπιστήμια του εξωτερικού, μάλιστα, ήδη έχουν ενταχθεί ορισμένα σχετικά μαθήματα. Αυτό που πρέπει να μας απασχολήσει περισσότερο κατά τη γνώμη μου,  είναι η επόμενη ημέρα της κάλυψης αυτών των γεγονότων και της υποστήριξης που ορισμένοι επαγγελματίες ενδεχομένως να χρειάζεται να λάβουν.

Τι ετοιμάζεις για την ομιλία σου στο Amiretreat;

Θα προσπαθήσω να συνοψίσω τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας που είναι υπό εξέλιξη και να θέσω υπό συζήτηση ορισμένους από τους πιο σημαντικούς προβληματισμούς που προκύπτουν.

Ποια panels θα παρακολουθήσεις και ποιους ομιλητές θα ήθελες να γνωρίσεις;

Αν και ο χρόνος είναι περιορισμένος, θα προσπαθήσω να παρακολουθήσω όσο το δυνατόν περισσότερα panels καθώς το σύνολο των θεματικών που θα συζητηθούν, από τη ψηφιακή δημόσια σφαίρα, έως τις καινοτομίες στο storytelling, το ρόλο των αλγορίθμων, τις εξελίξεις  στο data journalism, το  λαϊκισμό και το digital activism αποτελούν άκρως ενδιαφέροντες τομείς. Φυσικά,  περιμένω με μεγάλο ενδιαφέρον να παρακολουθήσω τις ομιλίες από τις τρεις εξαιρετικές keynotes speakers, την Sarah T. Roberts, τη SharminiPeries και την Ευγενία Σιαπέρα.

Τέλος, θέλω ένα μικρό σχόλιο  για την ψηφιακή επικοινωνία και το μέλλον της!

Καθώς τα social media και οι κινητές συσκευές παίζουν ήδη κυρίαρχο ρόλο στον τομέα της επικοινωνίας και της ενημέρωσης, θεωρώ πως οι επόμενες προκλήσεις θα αποτελέσουν απόρροια των εξελίξεων στον τομέα της Artificial Intelligence και θα διαμορφώσουν σε μεγάλο βαθμό το επικοινωνιακό γίγνεσθαι, και κατ’ επέκταση το μέλλον της ψηφιακής επικοινωνίας.