Είναι η χορτοφαγία οικολογική πράξη;

Camille Delcour

Χαζεύοντας τα σταντ μίας οικολογικής γιορτής στο Μαραθώνα, ψάχνοντας για ενδιαφέροντα προϊόντα, συνειδητοποίησα ότι πολλά σταντ πρότειναν τρόφιμα, προωθώντας τη χορτοφαγία. Δεν έχω κανένα πρόβλημα με τους χορτοφάγους -ο καθένας είναι ελεύθερος να κάνει τις επιλογές του- αλλά η χορτοφαγία δεν είναι απαραίτητα οικολογική πράξη. Είναι μία παραπλανητική ερμηνεία που έχει δοθεί στην οικολογία τα τελευταία χρόνια.

Camille Delcour

 

Το άρθρο αυτό δεν αποτελεί κριτική της χορτοφαγίας, αλλά σκοπεύει να τη διαχωρίσει από την οικολογία και να την ξανά-ορίσει ανάλογα με τη θέση του καθένα.

Οικολογία σημαίνει βρίσκουμε την ισορροπία
Η ζωή στο πλανήτη μας λειτουργεί χάρη σε μία ισορροπία που έχει και -πολύ σημαντικό- που διατηρεί. Όλα έχουν τη σημασία τους όταν υπάρχει αυτή η ισορροπία (το Gulf Stream για παράδειγμα, είναι ένα από τα συστήματα που επιτρέπουν στη θάλασσα να έχει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που επιτρέπουν στη θαλασσινή ζωή να υφίσταται).

Η ευημερία επιστρέφει όταν υπάρχει ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης εργασίας, μεταξύ της ζήτησης προϊόντων και της παραγωγής. Ο οικολόγος είναι ένας άνθρωπος ο οποίος ο ζει και δρα πάντα με τη σκέψη ότι οι όλες οι δραστηριότητες του θα έχουν τη μικρότερη δυνατή περιβαλλοντική συνέπεια, με σκοπό να μην ταράξει την ήδη ταραγμένη ισορροπία του οικοσυστήματος. Ο οικολόγος προσπαθεί να ζει χωρίς να βάζει το περιβάλλον του σε κίνδυνο.

Πολλοί διαιτολόγοι συμβουλεύουν μία ισορροπημένη διατροφή. Η χορτοφαγία είναι μία διατροφική πρακτική που στηρίζεται κυρίως ή εξ ολοκλήρου σε λαχανικά, δημητριακά, φρούτα, ξηρούς καρπούς και σπόρους, με ή χωρίς αυγά και γαλακτοκομικά προϊόντα. Συνήθως, οι ζωικές πρωτεΐνες αντικαθίστανται από φυτικές, γεγονός που έχει απασχολήσει πάρα πολλούς επιστήμονες, οι οποίοι υπογραμμίζουν ότι οι πρώτες είναι πιο ευεργετικές για τον οργανισμό σε σύγκριση με τις δεύτερες, γιατί τον τρέφουν πιο πολύ και πιο εύκολα.

Δεν αρνείται κανείς ότι η μαζική εκτροφή ζώων έχει πολλαπλασιαστεί και έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στον πλανήτη. Οι κτηνοτρόφοι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στο κέρδος και την ποσότητα εις βάρος της ποιότητας. Η αύξηση των ζώων μεταφράζεται πρώτα σε αύξηση των αερίων που παράγουν, τα οποία συμβάλλουν στην άνοδο της θερμοκρασίας (τα ζώα παράγουν παγκοσμίως το 18% των εκπομπών αερίων).

Περισσότερα ζώα, σημαίνει επίσης περισσότερη κατανάλωση νερού (η κτηνοτροφία αντιπροσωπεύει το 8% της παγκόσμιας κατανάλωση νερού), γιατί σήμερα οι μεγάλες φάρμες εκτροφών τα ταΐζουν με σπόρους για ακόμα μεγαλύτερη οικονομία. Επιπλέον, για την εκτροφή τους απαιτείται περισσότερος χώρος (τόσο για τα ίδια, όσο και για την καλλιέργεια της τροφής τους), σε σχέση με την καλλιέργεια λαχανικών.

Βάσει ερευνών άλλωστε, στην Ευρώπη η μεγαλύτερη απειλή της καλλιεργήσιμης γης είναι η κτηνοτροφία (κατά 69% σε σχέση με άλλες δραστηριότητες), καθώς έχει ως συνέπειες τη διάβρωση του εδάφους, την απερήμωση, τη θρεπτική ρύπανση των υδάτων και την απώλεια της βιοποικιλότητας. Από αυτή την άποψη, μπορεί κανείς εύκολα να θέλει να θεωρήσει τη χορτοφαγία ως οικολογική πράξη.

Η χορτοφαγία μία οικολογική πράξη;
Η χορτοφαγία είναι μεν προσωπική επιλογή, αλλά αποτελεί και στέρηση για τον οργανισμό. Με άλλα λόγια μια απόφαση η οποία θα ταράξει την ισορροπία του σώματος μας, αλλά και όλης της διατροφικής αλυσίδας. Δεν είναι οικολογική πράξη και δεν πρέπει να μπει σε κανένα εγχειρίδιο πράσινης συμπεριφοράς. Αντιθέτως, η προώθηση της μείωσης της κατανάλωσης κρέατος είναι ένα πιο ρεαλιστικό μήνυμα, το οποίο μπορεί να απευθυνθεί σε ένα πιο ευρύ πληθυσμό και έτσι να έχει πιο αποτελεσματική συμβολή στην οικολογική πρακτική.

Η χορτοφαγία είναι μία απόφαση που μπορεί όντως να μειώσει σημαντικά το οικολογικό μας αποτύπωμα. Αλλά δε θα ήταν επίσης οικολογικό να μην χρησιμοποιούμε αυτοκίνητα (πλην των ηλεκτρικών), να μην ταξιδεύουμε με το αεροπλάνο; Θα μου πείτε «είσαι ακραία, το παρακάνεις» κι όμως η χορτοφαγία για οικολογικούς λόγους είναι μία ακρότητα. Είναι η εύκολη λύση για ν’ αποφύγουμε τον κόπο να διορθώσουμε τα λάθη που κάνει η ανθρωπότητα όλα αυτά τα χρόνια.

Αν επιλέγει κανείς τη χορτοφαγία, θα χρειαστεί ν’ αναρωτηθεί πολύ καλά το λόγο: άποψη, φιλοζωία; Όχι όμως προστασία του περιβάλλοντος. Αυτό θα’ ταν μια εύκολη λύση. Γιατί ο οικολόγος παλεύει για το καλό του πλανήτη κι όταν τρώει κρέας, προσέχει από πού προέρχεται το κρέας, επιλέγει την τοπική προέλευση και μποϊκοτάρει ό, τι δε συμβάλλει στην αειφόρο ανάπτυξη.

Πηγές:
Assessing the Environmental Impacts of Consumption and Production: Priority Products and Materials, UNEP (2010) Hertwich, E., van der Voet, E., Suh, S., Tukker, A., Huijbregts M., Kazmierczyk, P., Lenzen, M., McNeely, J., Moriguchi, Y.

Lifestock’s Long Shadow, FAO 2006 Report

Άρθρο Γαλλική Εφημερίδας 20MINUTES, SALON DE L’AGRICULTURE – Les éleveurs veulent relancer la consommation de viande mais les préoccupations écologiques poussent beaucoup de gens à devenir végétariens, 25/02/2011, από την Audrey Chauvet http://www.20minutes.fr/planete/676053-planete-pour-etre-ecolo-faut-il-etre-vegetarien

Agriculture, fishery and forestry statistics Main results – 2010-11, pocketbook published in 2012 by EUROSTAT

Ντοκιμαντέρ «Earth from Space», http://www.youtube.com/watch?v=EgBWDPXF2gU#t=683, Discovery Channel

PhotoCredits:

Salers cows in Auvergne
Credit:© Asset/SoFood/Corbis
Licence Type:Royalty-Free (RF)

Photographer:Claire Fraser
Credit:© Claire Fraser/ImageZoo/Corbis
Licence Type:Royalty-Free (RF)

 

Το σχόλιο του Χριστόφορου:

 

Η χορτοφαγία (μιλώ για τη βέγκαν χορτοφαγία) είναι ευρέως αποδεκτό ότι αποτελεί μια πλήρης διατροφική επιλογή για όλα τα στάδια της ζωής ενός ανθρώπου (βρεφική ηλικία, παιδική, εφηβική, ενήλικη, γεροντική και τη περίοδο εγκυμοσύνης για τις γυναίκες). Το υποστηρίζουν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), η Αμερικανική Ένωση Διατροφής (ADA), το Βρετανικό Συμβούλιο για τη Διατροφή (ΒΒΑ), για να αναφέρω μερικούς διεθνώς εγνωσμένους και έγκυρους οργανισμούς.

Το αν κάποιος θεωρεί ακρότητα το να μην τρώει κρέας, είναι σεβαστό, αυτό αισθάνεται, αλλά είναι μια υποκειμενική κρίση – καθόλα σεβαστή όπως είπα.

Συνεπώς από τη στιγμή που δεν στερείται κάτι ο οργανισμός, που δεν καταστρέφεις την υγεία σου, τότε ναι και το οικολογικό επιχείρημα μετράει. Μετράει για όλα όσα σωστά αναφέρετε στο άρθρο σας και για πολλά ακόμα.

Επίσης, το να «προσέχει» κάποιος από πού προέρχεται το κρέας του, δεν είναι λύση. Δεν είναι λύση γιατί αυτή τη στιγμή που μιλάμε, το 90% του κρέατος πωλείται στην Ελλάδα, είναι προϊόν εντατικής κτηνοτροφίας. Συνεπώς, ένα 10% των ελλήνων, ας το θέσουμε έτσι σχηματικά, έχει τη δυνατότητα να προσέχει από που «προέρχεται» το κρέας του. Δεν αποτελεί λύση για τη κοινωνία σαν σύνολο. Και πάλι, αρκεί να κοιτάξει κανείς τις επίσημες προδιαγραφές για το «βιολογικό» κρέας, για να καταλάβει ότι δεν διαφέρει και πολύ η παραγωγή του από τη συμβατική παραγωγή.

Κάποιος μπορεί να σκεφτεί, ότι αν αυξανόταν η ζήτηση για τέτοιο κρέας, θα αυξανόταν και η προσφορά. Δεκτό. Αλλά και αν ολόκληρη η κοινωνία αποφάσιζε, σε βάθος χρόνου, ή μαγικά, μια στροφή σε κρέας *πραγματικά* «τοπικό», «βιολογικό» ή ό,τι άλλο, αυτό θα σήμαινε, αφενός μεν, δραστική μείωση στη κατανάλωση κρέατος, μιας και με αυτούς τους τρόπους δεν μπορεί να παραχθεί ποσότητα κρέατος που να αντιστοιχεί στη σημερινή κατανάλωση, αφετέρου δε, μεγάλη αύξηση της τιμής του.

Όπως και να το πάρει κανείς, δεν συνιστά λύση σε επίπεδο κοινωνίας η αγορά «βιολογικού» κρέατος, αν η κοινωνία επιμένει να καταναλώνει κρέας. Αποτελεί ατομική λύση, για τα άτομα που και σήμερα μπορούν, αλλά όχι κοινωνική.

Βέβαια, όλα τα παραπάνω, τα λέω στο πλαίσιο της οικολογίας στην οποία αναφέρεστε, μιας και υπάρχουν πολλοί άλλοι λόγοι (πιστεύω, υγεία, κοινωνικοί – κατανομή πόρων – κτλ) για τους οποίους κάποιος μπορεί να θέλει και αξίζει να είναι χορτοφάγος.

  • xristoforos_

    Η χορτοφαγία (μιλώ για τη βέγκαν χορτοφαγία) είναι ευρέως αποδεκτό ότι αποτελεί μια πλήρη διατροφική επιλογή για όλα τα στάδια της ζωής ενός ανθρώπου (βρεφική ηλικία, παιδική, εφηβική, ενήλικη, γεροντική και τη περίοδο εγκυμοσύνης για τις γυναίκες). Το υποστηρίζουν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), η Αμερικανική Ένωση Διατροφής (ADA), το Βρετανικό Συμβούλιο για τη Διατροφή (ΒΒΑ), για να αναφέρω μερικούς διεθνώς εγνωσμένους και έγκυρους οργανισμούς.

    Το αν κάποιος θεωρεί ακρότητα το να μην τρώει κρέας, είναι σεβαστό, αυτό αισθάνεται, αλλά είναι μια υποκειμενική κρίση – καθόλα σεβαστή όπως είπα.

    Συνεπώς από τη στιγμή που δεν στερείται κάτι ο οργανισμός, που δεν καταστρέφεις την υγεία σου, τότε ναι και το οικολογικό επιχείρημα μετράει. Μετράει για όλα όσα σωστά αναφέρετε στο άρθρο σας και για πολλά ακόμα.

    Επίσης, το να «προσέχει» κάποιος από που προέρχεται το κρέας του, δεν είναι λύση. Δεν είναι λύση γιατί αυτή τη στιγμή που μιλάμε, το 90% του κρέατος πωλείται στην Ελλάδα, είναι προϊόν εντατικής κτηνοτροφίας. Συνεπώς, ένα 10% των ελλήνων, ας το θέσουμε έτσι σχηματικά, έχει τη δυνατότητα να προσέχει από που «προέρχεται» το κρέας του. Δεν αποτελεί λύση για τη κοινωνία σαν σύνολο. Και πάλι, αρκεί να κοιτάξει κανείς τις επίσημες προδιαγραφές για το «βιολογικό» κρέας, για να καταλάβει ότι δεν διαφέρει και πολύ η παραγωγή του από τη συμβατική παραγωγή.

    Κάποιος μπορεί να σκεφτεί, ότι αν αυξανόταν η ζήτηση για τέτοιο κρέας, θα αυξανόταν και η προσφορά. Δεκτό. Αλλά και αν ολόκληρη η κοινωνία αποφάσιζε, σε βάθος χρόνου, ή μαγικά, μια στροφή σε κρέας *πραγματικά* «τοπικό», «βιολογικό» ή ό,τι άλλο, αυτό θα σήμαινε, αφενός μεν, δραστική μείωση στη κατανάλωση κρέατος, μιας και με αυτούς τους τρόπους δεν μπορεί να παραχθεί ποσότητα κρέατος που να αντιστοιχεί στη σημερινή κατανάλωση, αφετέρου δε, μεγάλη αύξηση της τιμής του.

    Όπως και να το πάρει κανείς, δεν συνιστά λύση σε επίπεδο κοινωνίας η αγορά «βιολογικού» κρέατος, αν η κοινωνία επιμένει να καταναλώνει κρέας. Αποτελεί ατομική λύση, για τα άτομα που και σήμερα μπορούν, αλλά όχι κοινωνική.

    Βέβαια, όλα τα παραπάνω, τα λέω στο πλαίσιο της οικολογίας στην οποία αναφέρεστε, μιας και υπάρχουν πολλοί άλλοι λόγοι (πιστεύω, υγεία, κοινωνικοί – κατανομή πόρων – κτλ) για τους οποίους κάποιος μπορεί να θέλει και αξίζει να είναι χορτοφάγος.