Ελένη Πνευματικού |Η δημιουργός του ντοκιμαντέρ Friday Night @ Eidomeni σε κοντινό πλάνο

Μαρία-Άννα Τανάγια

Η Αλεξάνδρα μου στέλνει στο inbox ένα link από το YouTube και μου γράφει: «Δες το. Ντοκιμαντέρ για την Ειδομένη. Τα έχουμε όλα και δεν εκτιμάμε τίποτα ενώ άλλοι δεν ξέρουν πού θα κοιμηθούν κάθε βράδυ. Γροθιά στο στομάχι». Επόμενη κίνηση να βρω τη δημιουργό του Ελένη Πνευματικού, μια νέα σκηνοθέτιδα και παραγωγό που αν και κάνει τα πρώτα της βήματα, αυτά είναι τόσο συναρπαστικά και ελπιδοφόρα που αξίζει να μάθουμε περισσότερα για εκείνη!

Μαρία-Άννα Τανάγια

Θα ήθελα να μάθω κάποια πράγματα για εσένα. Όπως το πότε αποφάσισες ότι θέλεις ν’ ασχοληθείς με τον κινηματογράφο.

Όταν τα άλλα παιδάκια έπαιζαν κρυφτό, εγώ ετοίμαζα μικρές παρουσιάσεις με τους φίλους και τα ξαδέρφια μου. Δεν είχα αποφασίσει, βέβαια, από τότε να ασχοληθώ με τον κινηματογράφο… Αυτό έγινε πολύ αργότερα, όταν κλήθηκα να δηλώσω και επίσημα τι ήθελα να σπουδάσω. Η απόφαση να εγγραφώ στο Τμήμα Κινηματογράφου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εξέπληξε αρκετούς, είναι η αλήθεια, αλλά για μένα ήταν μια φυσική εξέλιξη.

Ποια ήταν η ταινία (ή ταινία τεκμηρίωσης) που είδες μικρή και σκέφτηκες: «αυτό θα ήθελα να το έχω γυρίσει/σκεφτεί εγώ»;

Χμμμ… πόσο μικρή; Δεν μπορώ να σκεφτώ κάποια ταινία συγκεκριμένα. Υπάρχουν βέβαια ντοκιμαντέρ και ταινίες, άλλες περισσότερο και άλλες λιγότερο γνωστές, κοινωνικού κυρίως ενδιαφέροντος, οι οποίες με έβαλαν σε σκέψεις, ή αν θέλεις, με βοήθησαν να «δω» πιο καθαρά το πώς θα μπορούσα να προσεγγίσω μέσα από τη δική μου ματιά ή να διαχειριστώ κινηματογραφικά κάποια θέματα που έχω στο μυαλό μου.

Για να σου απαντήσω όμως και πιο συγκεκριμένα, «αυτό ΘΑ το σκηνοθετήσω ΕΓΩ!, (όταν έρθει η ώρα του*)» ήταν μια φράση που είπα με απόλυτη σιγουριά πριν από λίγο καιρό, διαβάζοντας την πρώτη συγγραφική προσπάθεια μιας οικογενειακής φίλης.

[*προς το παρόν, περιμένουμε να κρατήσουμε στα χέρια μας την πρώτη έκδοση του βιβλίου με τίτλο «ευτυχώς που σε συνάντησα», μέσα στις επόμενες εβδομάδες!…]

Η επιλογή της Σχολής Κινηματογράφου ήταν από ό,τι αντιλαμβάνομαι μια συνειδητή απόφαση. Τι εικόνες συγκρατείς από τα φοιτητικά σου χρόνια;

Ναι. Ήταν η πρώτη μου επιλογή! Χμμμ… φοιτητικά χρόνια… είδα πολλές, ΠΟΛΛΕΣ ταινίες, όσες δεν είχα δει στη μέχρι τότε ζωή μου! Διαφορετικές ταινίες: μικρές, μεγάλες, έγχρωμες, ασπρόμαυρες, ελληνικές, ευρωπαϊκές και διεθνείς παραγωγές, από πολλά κινηματογραφικά είδη, περισσότερο ή λιγότερο γνωστά. Αν και οι υλικοτεχνικές ελλείψεις στο Τμήμα Κινηματογράφου της Σχολής Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ. ήταν (και παραμένουν απ’ όσο μαθαίνω) πολλές, γνώρισα ανθρώπους με αγάπη για το αντικείμενό τους, και διάθεση να μας εμπνεύσουν την τέχνη του κινηματογράφου και να μας βοηθήσουν –παρά τις πρακτικές δυσκολίες-  να ανακαλύψουμε το δικό μας ύφος, και  τη δική μας ταυτότητα στο χώρο αυτής της τέχνης. Έμαθα πολλά!

Η ταινία μικρού μήκους «Bitter Hour», δικής σου υπογραφής, κέρδισε βραβείο σεναρίου στο πανευρωπαϊκό φεστιβάλ Filme. Μίλησε μου για την ταινία. Φιλοδοξούσες ή προσδοκούσες να κερδίσεις;

Η πρώτη εκδοχή της ταινίας «Ώρα Πικρή» ήταν για μένα ένα crash-test σκηνοθεσίας (παρόλο που έγραψα και το σενάριο), στο τέταρτο έτος της Σχολής, πριν την Πτυχιακή.  Πολύ διδακτική εμπειρία! Μέσα από όλη τη διαδικασία ανάπτυξης και ολοκλήρωσης της ταινίας, εξελίχθηκα ως δημιουργός και έμαθα πολλά. Ήταν μεγάλη τιμή για εμένα η βράβευση στο Filme, κατά την πρώτη δημόσια προβολή του director’s cut της ταινίας, και δεν σου κρύβω ότι με συγκίνησαν τα σχόλια που άκουσα!

*Μπορείς να δεις όλη την ταινία «Bitter Hour» εδώ

Θα ήθελα να μου μιλήσεις και για άλλες σου δουλειές. Τι είναι αυτό που σε ωθεί στη δημιουργία μιας νέας ταινίας;

Όταν έχω ένα project, προσπαθώ να δίνω το 100% της ενέργειάς μου (…και το 200% ενίοτε!). Αν δεν έχω κάτι να «πω», να εκφράσω ή να σχολιάσω, αν δεν υπάρχει κάποιο έναυσμα, μια σκέψη, μια εικόνα ή ένα συναίσθημα, προτιμώ να μην «μιλήσω». Σε τέτοιες περιπτώσεις και περιόδους, προτιμώ να συμβάλλω στην υλοποίηση αντίστοιχων οραμάτων φίλων και συνεργατών, στα οποία πιστεύω κι εγώ.

Η «Ώρα Πικρή» για παράδειγμα, μιας που την αναφέραμε, ξεκίνησε σαν μια εργασία για τη Σχολή. Η πρώτη εικόνα, όμως, που ήταν και η αφορμή για αυτή την ιστορία, ήταν αυτή ενός ηλικιωμένου άνδρα σε ένα αστικό λεωφορείο, που φώναζε θυμωμένος σε όλους τους επιβάτες. Με έβαλε σε σκέψεις και κάποια στιγμή έπιασα τον εικοσάχρονο εαυτό μου να προσπαθεί να μπει στο μυαλό ενός εβδομηντάρη άντρα… Προσπάθησα να μαντέψω τι μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο να χάνει τον έλεγχο και να υπερβαίνει τις νόρμες μην μπορώντας να ελέγξει τον εαυτό του και να τον ενοχλεί ακόμη και το βλέμμα όσων επιβατών τον κοιτούσαν προσπαθώντας να καταλάβουν τι έχει πάθει… Δύσκολο θα έλεγα, αλλά το ταξίδι ήταν μαγευτικό και πολύ συγκινητικό!

Αντίστοιχα, πριν από λίγο καιρό, διαβάζοντας το ανέκδοτο ακόμη τότε μυθιστόρημα της Άννας Φανή «ευτυχώς που σε συνάντησα», συγκινήθηκα τόσο πολύ, που δε δίστασα να ζητήσω να το σκηνοθετήσω.

12208507_10204052113062235_8017143982932803177_n

Το ντοκιμαντέρ στην Ειδομένη πρέπει να ήταν μια μοναδική εμπειρία. Πώς προέκυψε η ιδέα ή ανάγκη αυτού;

Ήταν! Λίγες μέρες πριν από εκείνη την Παρασκευή, μου ζήτησαν από το Κοινωνικό Ιατρείο Αλληλεγγύης της Θέρμης να συνοδέψω την αποστολή των εθελοντών από τη Θέρμη στην Ειδομένη, προκειμένου να καλύψω οπτικοακουστικά –μαζί με τον φίλο και συνεργάτη Βασίλη Κατσίκη- την πρώτη αυτή επίσκεψη. Δεν σου κρύβω πως στην αρχή ήμουν αρκετά διστακτική. Ίσως και κάπως φοβισμένη για το τι θα συναντούσα το βράδυ. Καθώς λοιπόν ετοιμαζόμουν εκείνο το απόγευμα, σκέφτηκα ότι θα είχε ενδιαφέρον να καταγράψω (σαν ένα κοινωνικό πείραμα σκέψου) την εμπειρία μου, το πώς ξεκίνησα το απόγευμα από το σπίτι μου (δυναμικά και ενθουσιασμένη για το εγχείρημα του Κοινωνικού Ιατρείου), και το πώς θα επέστρεφα μετά από μια τέτοια εμπειρία (άραγε πώς; ).

Βέβαια, όταν μετά επεξεργαζόμουν και μόνταρα το υλικό, διαπίστωσα ότι το υλικό από την Ειδομένη ήταν από μόνο του τόσο δυνατό, που το αρχικό concept με εμένα μέσα θα ήταν φλυαρία. Παρατήρησα επίσης, ότι για μια βδομάδα αρνούμουν να ξαναδώ τα πλάνα και προσπαθούσα να το αποφύγω. Εν τω μεταξύ, φίλοι και συγγενείς που έμαθαν ότι πήγα, με ρωτούσαν για την εμπειρία μου και την κατάσταση εκεί. Άλλο όμως να σου το περιγράφουν και άλλο να το ζεις…. Και επειδή «μια εικόνα είναι χίλιες λέξεις», και «χίλιες σκέψεις» θα προσθέσω εγώ, θεωρώ πως μια ενδιάμεση εμπειρία, είναι το μικρό ντοκιμαντέρ «Friday Night στην Ειδομένη»… η προσωπική μου μαρτυρία, για το πώς βίωσα κάποια γεγονότα και στιγμές –πολύ δυνατές ομολογώ- το βράδυ εκείνης της Παρασκευής στην Ειδομένη.

 

Ποια είναι η ιστορία/εικόνα που θα θυμάσαι όσα χρόνια κι αν περάσουν από την επίσκεψή σου εκεί;

Είναι πολλά! Ακόμα και τώρα που ανακαλώ μνήμες από εκείνο το βράδυ, νιώθω το ίδιο σφίξιμο στο στομάχι. (ανάσα) Είδα πρωτόγνωρες για εμένα εικόνες, άκουσα συγκλονιστικές ιστορίες, από ανθρώπους που άφησαν πίσω τους μια απλή καθημερινότητα, ίσως και παρόμοια με την δική μου, και ξεκίνησαν αυτό το μεγάλο ταξίδι με έναν σάκο στην πλάτη με τα πολύ απαραίτητα μέσα, και χωρίς δεύτερο παντελόνι… Γνώρισα και μίλησα με νέους που άφησαν πίσω τις οικογένειές τους, και έφυγαν «ως πιο νέοι και ευέλικτοι, για να σώσουν το μέλλον τους», όπως μου είπε ένας φοιτητής πολυτεχνείου, που έφυγε ένα μήνα πριν την αποφοίτησή του. Είδα επίσης έλληνες εθελοντές, που τόσο συνειδητά και με τόση δύναμη και ενέργεια ήταν εκεί για να βοηθήσουν και να παράσχουν μια ανάσα, ένα κομμάτι ψωμί κι ένα δεύτερο ρούχο, στη δύσκολη αυτή πορεία των προσφύγων να ξεφύγουν από την εμπόλεμη ζώνη…. (παύση)

Μπορώ να σου μιλάω για ώρες για όλα αυτά. Ένα μικρό δείγμα της εμπειρίας μου εκεί, νομίζω το αντιλαμβάνεται ο θεατής του ντοκιμαντέρ. Αυτό όμως που δεν μπορείς να το δεις ως θεατής στο ντοκιμαντέρ, και είναι ίσως αυτό που μου έχει μείνει πιο χαρακτηριστικά, είναι η μυρωδιά του χώρου. Πλησιάζοντας στην είσοδο του καταυλισμού, η αλλαγή της ατμόσφαιρας ήταν κάτι παραπάνω από αισθητή. Δεν μπορώ να την προσδιορίσω ακριβώς, όμως ήταν σίγουρα μια αίσθηση αποπνικτική, σε σημεία αφόρητη, που σου έσφιγγε το στομάχι, και σε συνδυασμό με τις εικόνες, άλλαζε –το λιγότερο- την έκφραση του προσώπου σου.

12079332_10153759311799665_3120893876202751381_n

Ξέρω ότι είναι κλισέ, αλλά ρωτώ από καθαρό ενδιαφέρον και λίγη περιέργεια: Είναι εύκολο για έναν δημιουργό να συνεχίζει να δημιουργεί σε μια χώρα σαν την Ελλάδα; Έχει νόημα;

Ειλικρινά πιστεύω ότι τίποτα δεν είναι εύκολο, αλλά και τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο. Είναι γεγονός αυτό που λένε ότι σε περιόδους κρίσης ανθίζει η τέχνη, πιθανότατα επειδή τα ερεθίσματα είναι πιο έντονα (βλ. “Friday Night στην Ειδομένη”), όπως είναι πραγματικότητα και η απαξίωση της δύναμης της τέχνης γενικότερα, κυρίως όταν αντιπαραβάλλεται με τις βασικές βιοποριστικές ανθρώπινες ανάγκες.

Νόημα… Οι ελλείψεις που συνάντησα, ως φοιτήτρια στο Τμήμα Κινηματογράφου της Σχολής Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ. και που ήταν αυτές που μας δυσκόλευαν στην υλοποίηση των ιδεών μας, οδηγώντας εμένα (όπως και τους συμφοιτητές μου) πολλές φορές σε «εκπτώσεις» στο τελικό αποτέλεσμα, παρατηρώ –μεγαλώνοντας- ότι υπάρχουν και στον επαγγελματικό, κινηματογραφικό (και ευρύτερο καλλιτεχνικό) χώρο στην Ελλάδα. Αν όμως δεν βάλουμε ΕΜΕΙΣ το λιθαράκι μας στη θεμελίωση της αλλαγής όσων μας αποθαρρύνουν, ποιος θα έρθει να τα διορθώσει;

 

Πηγαίνεις σινεμά;

Όχι όσο θα περίμενε κάποιος. In public, προτιμώ να παρακολουθώ θεατρικές παραστάσεις, λόγω της αμεσότητας του ηθοποιού με το κοινό. Διαφορετική εμπειρία!… Τις ταινίες –αν και κάποιες ίσως «χάνουν» στη μικρή οθόνη– προτιμώ να τις απολαμβάνω στην οικιακή ησυχία για να έχω τη δυνατότητα να ξαναβλέπω κάποιες σκηνές, και κυρίως τα αγαπημένα μου making-of.

310078_10151371645301968_420699779_n

Παρακολουθείς μόνο «ποιοτικές» ταινίες ή υποκύπτεις και στα blockbusters;

Ναι, είμαι σκηνοθέτις˙ ναι, μου αρέσει ο καλός / ποιοτικός κινηματογράφος˙ ναι, είμαι καλλιτέχνης… Αυτό όμως δε σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι παρακολουθώ μόνο «ψαγμένες», «κουλτουριάρικες» ταινίες, αλλά ούτε και μόνο blockbusters. Απολαμβάνω τις ταινίες που με συγκινούν συναισθηματικά, τις ταινίες που μου δίνουν το έναυσμα για σκέψη, που με χαλαρώνουν, που με κάνουν να ξεχαστώ, να ηρεμήσω, να γελάσω, να δακρύσω. Στα blockbusters, κυρίως στις ταινίες δράσης και επιστημονικής φαντασίας δηλαδή, αναγνωρίζω τον όγκο και την ποιότητας της δουλειάς –είναι κι αυτή η επαγγελματική διαστροφή, που δεν μου αφήνει περιθώρια!-, θα μπορούσα να δουλεύω (ξανά) στα backstage, αλλά ως θεατής, από τότε που έμαθα πώς γίνονται, και καταρρίφθηκε ο μύθος του υπαρκτού και του ψηφιακού κόσμου για μένα, δε συγκινούμαι τόσο.

Ποια θεωρείς ότι είναι σύμφωνα με τη δική σου γνώμη η κορυφαία (ή οι κορυφαίες) ταινία όλων των εποχών;

Αμέτρητες οι ταινίες που έχουν παραχθεί από τα τέλη του 19ου αιώνα! Περιορισμένος ο αριθμός αυτών στις οποίες έχουμε πρόσβαση, και ακόμη πιο περιορισμένος ο αριθμός των ταινιών που έχω δει… Θα ήταν πολύ μεγάλη κουβέντα από μέρους μου, και δεν είμαι ακόμη σε θέση να πω κάτι τέτοιο. Ωστόσο, λόγω θέματος, με έχουν συγκινήσει ταινίες όπως “La vita e Bella” (R.Benigni, 1997), “Tsotsi” (G.Hood, 2005) και “Amour” (M.Haneke, 2012). Επίσης, πολύ σημαντική ταινία στην ιστορία του κινηματογράφου, θεωρώ τη “Hiroshima, Mon Amour” (A.Resnais, 1959) ˙ μελετώντας το αρχείο της ταινίας στο Παρίσι, ανακάλυψα το μεγαλείο και τη διαχρονικότητα της σκηνοθεσίας και της mise-en-scene, καθώς όλα αυτά που ετοίμαζα για την πτυχιακή μου εργασία, τα είχε οπτικοποιήσει ο Resnais πριν από τόσα χρόνια σε αυτή την ταινία.

Ποια ταινία έχεις δει υπερβολικά πολλές φορές και ευχαρίστως θα την έβλεπες ξανά;

Εκτός από τις κλασσικές ταινίες κινουμένων σχεδίων της Disney (εποχής Βασιλιά των Λιονταριών σκέψου) με τις οποίες μεγάλωσα, και τις επίσης κλασικές ασπρόμαυρες, γνωστές «ελληνικές ταινίες» που προβάλλονται ακατάπαυστα στην τηλεόραση, δε συνηθίζω να ξαναβλέπω περισσότερες φορές μια ταινία, εκτός κι εάν θέλω να μελετήσω σκηνοθετικά, υποκριτικά και δομικά στοιχεία της.

Ωστόσο, μια ταινία που όντως είδα και μελέτησα πολύ (στα πλαίσια της Ερευνητικής μου εργασίας στο Τμήμα Κινηματογράφου με θέμα «μνήμη, ταυτότητα & επιστροφή») – και πολύ το χάρηκα, ομολογώ!- είναι, εκτός από τη “Hiroshima, Mon Amour”, «η Αιώνια Λιακάδα ενός Καθαρού Μυαλού» (σκηνοθ. M. Gondry, 2004) και είναι η πρώτη ταινία που μπορώ να σκεφτώ.

Ποια ταινία θα μας πρότεινες να δούμε το σαββατοκύριακο και να την αγοράσουμε για να υπάρχει στο σπίτι για… ώρα ανάγκης;

Δεν ξέρω… Να να σου πω ποια είδα εγώ; Την «Πολίτικη Κουζίνα» (Τ.Μπουλμέτης, 2003). Είχα χρόνια να τη δω, παρόλο που η μουσική της Ευανθίας Ρεμπούτσικα με ταξιδεύει πολύ συχνά, και επειδή και το μεγάλο σενάριο που ετοιμάζουμε έχει σχέση με την Πόλη, ήθελα να έχω και «εικόνα» αυτό το Σαββατοκύριακο!

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σου;

Εν αναμονή της ολοκλήρωσης της ταινίας δράσης «Κακή Αρχή», που είναι μια μεγάλη και ανεξάρτητη ελληνική παραγωγή, στην οποία συμμετέχω, οργανώνω μαζί με τον αδερφό μου τα πρώτα βήματα της δικής μας εταιρείας οπτικοακουστικών παραγωγών Pnevma Productions, και σε συνεργασία με την Άννα Φανή, δουλεύουμε τη διασκευή του σεναρίου του μυθιστορήματός της.

Ποιο είναι το πιο τρελό σου όνειρο που θα ήθελες κάποια στιγμή να πραγματοποιηθεί;

Να καταφέρω να κάνω το γύρο του κόσμου, να γνωρίσω νέους πολιτισμούς και τρόπους ζωής, και μια μέρα, έχοντας εξαντλήσει τα επίγεια, να πεταχτώ μια βόλτα στο διάστημα, να τα δω όλα αυτά από πολύ ψηλά!

Marianna says: «Mπορείς να παρακολουθήσεις την ταινία της Ελένης «Bitter Hour» εδώ! Ακολούθησε την  στο κανάλι της στο YouTube και στο προφίλ της στο Linkedin προκειμένου να μαθαίνεις για τα νέα project της! Ώρα να δεις το ντοκιμαντέρ Friday Night @ Eidomeni»: