L’ escale | Μετανάστες στην Αθήνα: μια «στάση» ζωής (ή θανάτου)

 Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Βγαίνοντας από την κινηματογραφική αίθουσα μετά την προβολή του «L’escale» (Η στάση), η πρώτη και μοναδική σκέψη που τριγύριζε στο νου μου ήταν ότι, «αν όλοι έβλεπαν αυτό το ντοκιμαντέρ, τότε Ο ΚΟΣΜΟΣ ΜΑΣ ΘΑ ΗΤΑΝ ΣΙΓΟΥΡΑ ΠΙΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ»!

Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Γιατί στο άκουσμα ότι έξι λαθρομετανάστες από το Ιράν και μια γυναίκα από την Αρμενία πέρασαν παράνομα την Τουρκία, διέσχισαν το Αιγαίο και ζουν σ’ ένα υπόγειο στο κέντρο της Αθήνας, στην καλύτερη περίπτωση μάλλον θα σε αφήσει αδιάφορο. Στη χειρότερη, θα θυμηθείς εικόνες από λαθρομετανάστες στοιβαγμένους σε βρομερά υπόγεια, τα εγκλήματα και τις ληστείες που έχουν κάνει όλοι αυτοί οι αλλοδαποί που μας έχουν κουβαληθεί κι ότι όσες φορές πέρασες δίπλα από «ομάδες» μεταναστών (Ιρανών, Πακιστανών, Αφγανών, Ιρακινών, Ρωσοπόντιων κτλ…) έφυγες σιχτιρίζοντας, σκεπτόμενος πόσο καλύτερα ήμαστε χωρίς αυτούς.

Και κάπου εδώ, έρχεται η ταινία-ντοκιμαντέρ «L’escale» του Ελβετού σκηνοθέτη ιρανικής καταγωγής Kaveh Bakhtiari που επιλέχτηκε και προβλήθηκε στο «Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών» του Φεστιβάλ των Καννών 2013. Η ταινία φωτίζει την άλλη πλευρά. Αυτή που δε σκέφτηκες ποτέ πώς μπορεί να είναι, δε σ’ ενδιέφερε, άλλωστε: τη ζωή των ίδιων των λαθρομεταναστών στην Αθήνα. Που, για να ξεφύγουν από την τραγική κατάσταση στη χώρα τους, άφησαν τα πάντα κυνηγώντας μια «καλύτερη ζωή». Που ζουν «παγιδευμένοι» στην Αθήνα, κρυμμένοι σε υπόγεια με σκούρες κουρτίνες μέρα και νύχτα. Που παίζουν κυνηγητό με την αστυνομία, γιατί, αν τους συλλάβουν, δεν υφίστανται ως ανθρώπινα όντα, δεν έχουν καν τα στοιχειώδη δικαιώματα. Που έχουν χάσει την αξιοπρέπειά τους ζώντας σε άθλιες συνθήκες, στοιβαγμένοι σε λίγα τετραγωνικά, χωρίς τίποτα απολύτως.

Λίγα λόγια για το ντοκιμαντέρ: Ο σκηνοθέτης επισκέπτεται τον ξάδερφό του που (επι)ζεί στην Αθήνα. Ο λαθρέμπορος τον μετέφερε στην Ελλάδα μαζί με άλλους συμπατριώτες του, λέγοντάς τους ότι πρόκειται για μια «στάση» (εξ’ ου και ο τίτλος της ταινίας) κι ότι από εκεί θα τους πήγανε στην Αμερική ή στη βόρεια Ευρώπη. Ωστόσο, μετά την άφιξή τους στην Αθήνα, χάνονται τα ίχνη του. Ο σκηνοθέτης ζει μαζί με τους επτά λαθρομετανάστες επί ένα χρόνο και καταγράφει την καθημερινότητά τους. «Ήταν μια πολύ επικίνδυνη ταινία. Για να μη γίνω αντιληπτός από τους λαθρεμπόρους, έκανα τα γυρίσματα με μια μικρή φωτογραφική μηχανή των 300 ευρώ».
Μέσα από την κάμερα του Kaveh Bakhtiari, ζούμε επί 1.30 ώρα μαζί τους στα 40 τ.μ. Μοιραζόμαστε τη λύπη και την απογοήτευσή τους, τις αγωνίες, την πικρία, τα δάκρυα, την αλληλεγγύη μεταξύ τους, τις πλάκες τους προκειμένου να «μην τους πάρει από κάτω», τη βία, το αέναο κρυφτό από την αστυνομία, το ρατσισμό. Ακούμε να μας λένε για το ξύλο που έφαγαν από την αστυνομία, επειδή ήταν Ιρανοί, χωρίς να τους επιτραπεί να πουν λέξη, διερωτώμενοι: «Πώς θα μάθουν την αλήθεια, όταν δε μας αφήνουν καν να μιλάμε;» Και ποιος τους είπε ότι ενδιαφέρει κάποιον η αλήθεια τους!…

«Έμεινα στην Αθήνα για περίπου ένα χρόνο κι έζησα στο ίδιο υπόγειο διαμέρισμα με τους ήρωες της ταινίας. Θα μπορούσα να ζήσω σε ένα ξενοδοχείο και να μη βλέπω τόσα πολλά λάστιχα αυτοκινήτων και παπούτσια από το παράθυρο του Αμίρ (σ.σ. ο ξάδερφος του σκηνοθέτη). Θα ένιωθα σαν κλέφτης, αν απλά επισκεπτόμουν το διαμέρισμα και κατέγραφα κομμάτια της ζωής τους. Ήθελα να τους συνοδεύσω στην καθημερινότητά τους σαν ένας άλλος τους εαυτός, ένας Ιρανός σαν κι αυτούς, αν και υπήρξα τυχερός να είμαι Ευρωπαίος πολίτης (σ.σ. ο σκηνοθέτης ζει από τα 6 του χρόνια στην Ελβετία, όπου μετακόμισαν οι δικοί του, κι έχει ελβετική υπηκοότητα). Η κατάσταση είναι καταστροφική. Οι παράνομοι μετανάστες, κυνηγημένοι από την ακροδεξιά, έχουν γίνει οι αποδιοπομπαίοι τράγοι για τις δυστυχίες της Ελλάδας. Οι τύποι της Χρυσής Αυγής τους κυνηγούν, τους χτυπούν και τους σκοτώνουν. Οι περισσότεροι έχουν εγκαταλείψει την Αθήνα και κρύβονται στην επαρχία, αν και υπάρχουν Έλληνες που προσπαθούν να τους βοηθήσουν».

Και «ζώντας» μαζί με αυτούς τους ανθρώπους ξέρεις τι διαπιστώνεις; Ότι δε μας χωρίζουν και πολλά τελικά. Ότι όλοι είμαστε άνθρωποι κι έχουμε τις χαρές και τις λύπες μας, τις αγωνίες και τις απογοητεύσεις μας και αγωνιζόμαστε ο καθένας για τα δικά του ιδανικά. Κι ότι δεν είναι όλοι οι μετανάστες εγκληματίες, κλέφτες, βρομιάρηδες…

Διαπιστώνεις, ακόμα, ότι στον αγώνα της επιβίωσης το τίμημα που πληρώνουν αυτοί οι άνθρωποι, αν χάσουν, είναι η ίδια τους η ζωή. Διαπιστώνεις, τέλος, ότι τα έχεις όλα, όταν έχεις την υγεία σου, την οικογένειά σου κι ένα πιάτο φαγητό κάθε μέρα. Κι ας ξεχνάς συχνά πόσο σημαντικά είναι όλα αυτά.

Κάποιοι από τους πρωταγωνιστές θα μπούνε φυλακή, κάποιοι θα προσπαθήσουν να το σκάσουν στην Ευρώπη με ψεύτικα χαρτιά και θα τα καταφέρουν. Άλλοι πάλι όχι. Κάποιοι θα γυρίσουν πίσω στο Ιράν. Και κάποιοι θα βρουν το θάνατο… Έτσι είναι το παιχνίδι της ζωής (τους). Και δυστυχώς σε κάποιους από αυτούς η μοίρα έπαιξε άσχημο παιχνίδι, απλά και μόνο επειδή είχαν την ατυχία να γεννηθούν σε λάθος χώρα τη λάθος εποχή.

Μου πήρε μια βδομάδα για να μοιραστώ αυτές τις σκέψεις. Έγραψα κι έσβησα το κείμενό μου πάρα πολλές φορές. Δεν είναι εύκολο να μοιράζεσαι τα συναισθήματα που νιώθεις όταν «βιώνεις» τον πόνο και την απελπισία ενός («παράνομου») μετανάστη που αποφασίζει να κάνει απεργία πείνας. Όταν διαπιστώνεις την τραγικότητα της μοίρας αυτών των ανθρώπων που ζουν κυνηγημένοι όλη τους τη ζωή, χάνοντας μέρα με τη μέρα την πίστη τους, την ελπίδα, τα ιδανικά, την ψυχική τους ισορροπία. Απερίγραπτα ανατριχιαστική η σκέψη ότι ίσως έχουμε πάψει πια να είμαστε άνθρωποι, αφού έχουμε ξεχάσει να αισθανόμαστε, να συμπονούμε και να είμαστε αλληλέγγυοι.

Αντί επιλόγου, προτιμώ να κλείσω απλά με τις παρακάτω φράσεις:

«Τι ωραίο πράγμα είναι ο άνθρωπος όταν είναι άνθρωπος» Ηράκλειτος

«Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν΄ αγωνίζεσαι για την ειρήνη και για το δίκαιο» Τάσος Λειβαδίτης

«Ο άνθρωπος είναι ο χειρότερος εχθρός του εαυτού του» Μάρκος Τούλιος Κικέρων

«Να μην προσπαθείς να γίνεις άνθρωπος επιτυχίας, αλλά άνθρωπος αξίας» Άλμπερτ Αϊνστάιν

Marianna says: «Ποιες είναι οι δικές σου σκέψεις σχετικά με το παραπάνω κείμενο; Τι συναισθήματα σου προκάλεσε; Η γνώμη σου μετράει! Μοιράσου την μαζί μας και…publish it»!