Media Literacy: To όπλο στην εισβολή των fake news;

Μια συζήτηση με αφορμή τις 6+1 προτάσεις για τη Δημοσιογραφία.

 της Λίνας Βαλσαμίδου

Fake news, η λέξη της χρονιάς!

Μια συναρπαστική δημόσια συζήτηση έχει αναπτυχθεί έντονα το τελευταίο διάστημα σχετικά με τη διάδοση των «ψευδών ειδήσεων»-fake news, ένας όρος που απαντάται συχνά στη ρητορική του Donald Trump.  Η ένταση αυτή εκτοξεύτηκε σφοδρά μετά τη νομιμοποίησή της, που επήλθε από την ονομασία της ως λέξη της χρονιάς 2017, από τον  εκδότη του λεξικού  Collins. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι το λεξικό Collins αποκάλεσε τη φράση «παρουσία πανταχού παρούσα» τους τελευταίους 12 μήνες, ενώ οι λεξικογράφοι του εν λόγω λεξικού ανέφεραν ότι η χρήση του όρου είχε αυξηθεί κατά 365% από το 2016.

Πηγή: https://www.bbc.com/news/uk-41838386

 

 

 

 

 

 

 

 

«Ψευδείς, συχνά εντυπωσιακές πληροφορίες που διαδίδονται με το προσωπείο της είδησης» είναι ο ορισμός του λεξικού, ενώ η διευθύντρια γλωσσικού περιεχομένου του εν λόγω λεξικού, Helen Newstead, υπογραμμίζει πως «οι ψευδείς ειδήσεις είτε ως δήλωση πραγματικού γεγονότος είτε ως κατηγορία, είναι αναπόφευκτες την παρούσα χρονιά, συμβάλλοντας στην υπονόμευση της εμπιστοσύνης από μέρους της κοινωνίας, στην ειδησεογραφία…»

Πηγή: https://www.irishtimes.com/opinion/give-young-people-the-tools-to-fight-back-against-fake-news-1.2986637

Τις …πταίει;

Kι ενώ όλα τα εμπλεκόμενα μέρη επικρίνουν ή καταδικάζουν το φαινόμενο των fake news, ωστόσο υποδεικνύουν διαφορετικές πηγές ανάδυσης του προβλήματος: χάκερς, θεωρίες συνομωσίας, κυρίαρχα ΜΜΕ κ.α.

Αν και οι ψηφιακές πλατφόρμες  όπως το Facebook και η Google εντείνουν το διαμοίρασμα των ψευδών, παραποιημένων ή παραπλανητικών πληροφοριών, εντούτοις το φαινόμενο των fake news  δεν είναι κάτι καινούριο, μια που η εμφάνισή τους  χρονολογείται από την εποχή της απαρχής της έντυπης δημοσιογραφίας.

Το φαινόμενο των fake news λαμβάνει σήμερα εκρηκτικές διαστάσεις, αφενός λόγω της δύναμης των νέων τεχνολογιών, αφετέρου λόγω των προσωπικών/ατομικών προκαταλήψεων και ιδεοληψιών, που επανεμφανίζονται μέσα σ΄ ένα νέο πλαίσιο πόλωσης και αγελαίας σκέψης.

Τα fake news είναι  ένα παγκόσμιο φαινόμενο και  αποτελούν ένα σημαντικό πολιτικό εργαλείο, που  σκοπός τους είναι να διαδώσουν/να προωθήσουν  τις ατομικές ή συλλογικές μας προκαταλήψεις, στοχεύοντας πάντα σε πολιτικά ή εμπορικά οφέλη,  ενδυόμενα τη μορφή των ειδήσεων.

 

Τι …δέον γενέσθαι;

Θα μείνουμε τελικά άπραγοι μπροστά σε αυτό το διαμορφούμενο τοπίο; Ή θα προσπαθήσουμε να το αντιμετωπίσουμε; Και με ποιους τρόπους; Οι τρόποι αντιμετώπισης του φαινομένου, που προτείνονται από τους ερευνητές του πεδίου, εστιάζονται στη δημιουργία συστημάτων ελέγχου του διαδικτυακού περιεχομένου, στην ανάγκη επανάκτησης της εμπιστοσύνης του κοινού απέναντι στην επαγγελματική δημοσιογραφία και στην προώθηση της εκπαίδευσης για τον γραμματισμό στα Μέσα– ήδη από το σχολείο- όσων έρχονται σε επαφή με την ενημέρωση.

Η Εκπαίδευση για τον Γραμματισμό στα Μέσα -Media Literacy Education, εδώ και χρόνια άλλωστε, θέτει στο επίκεντρό της την παραπλανητική/παραποιημένη πληροφόρηση, ιδιαίτερα στον σημερινό υπερ-επικοινωνιακό και ραγδαία αναπτυσσόμενο τεχνολογικά κόσμο μας.

Πηγή: https://medium.com/qatar–foundation/fake–news–and–my–father–media–literacy–tools–for–senior–citizens-8388c5e33b40

 

Τι εστί …media literacy;

Ο γραμματισμός στα Μέσα αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο, έναν ασφαλή δρόμο που οδηγεί προς τη σωστή κατεύθυνση. Αφορά την ικανότητα της πρόσβασης, ανάλυσης,  εκτίμησης, αξιολόγησης και επικοινωνίας μιας ποικιλίας μηνυμάτων των Μέσων με πρόταγμα τις δεξιότητες της κριτικής ανάλυσης και σύνθεσης με τη χρήση οπτικοακουστικών κειμένων, εργαλείων και τεχνολογιών. Ο γραμματισμός στα Μέσα ενισχύει τους ανθρώπους να σκέφτονται και να πράττουν κριτικά, να επικοινωνούν αποτελεσματικά και να είναι ενεργοί πολίτες.

Παράλληλα, το υποσύνολο του γραμματισμού στα Μέσα, ο γραμματισμός στην είδηση-News Literacy,  αποσκοπεί σε περισσότερο ενδυναμωμένους, ανεκτικούς, ενήμερους, και ενεργούς συμμετέχοντες στη δημοκρατία  των πολιτών του 21ου αιώνα. Οι δεξιότητες που διδάσκονται από το κίνημα του ειδησεογραφικού γραμματισμού, είναι ουσιαστικές για την πολιτότητα σε μια δημοκρατία, ενώ οι ερωτήσεις που τίθενται αφορούν στα ερωτήματα που όλοι πρέπει να υποβάλουν για τις πληροφορίες που λαμβάνουμε και οφείλουν να ενσωματωθούν στο DNA του καθένα που αντιμετωπίζει την πολιτότητα σοβαρά:

  • Ποιος δημιούργησε την πληροφορία;
  • Ποιος την ερεύνησε;
  • Η πληροφορία σχεδιάστηκε αποκλειστικά για να ενημερώσει;
  • Να πείσει;
  • Να ψυχαγωγήσει;
  • Να κηλιδώσει;
  • Ποια είναι η προσωπική μου προκατάληψη;
  • Υπάρχουν τα στάνταρ των πηγών αναφοράς και της αμεροληψίας;
  • Τι λείπει;
  • Έχω την προθυμία να πιστέψω τα στοιχεία και να αναθεωρήσω τις απόψεις μου σε σχέση με τα νέα στοιχεία;

Πηγή: http://www.daily-sun.com/post/299664/New-standards-for-journalists-to-fight-fake-news-

 

Πέντε  κλειδιά

Πέντε ερωτήματα-κλειδιά του γραμματισμού στα Μέσα αποτελούν τον θεμέλιο λίθο της εκπαίδευσης για τον γραμματισμό στα Μέσα και στην Είδηση.

  • Ποιος δημιούργησε αυτό το μήνυμα;
  • Ποιες δημιουργικές τεχνικές χρησιμοποιούνται για να ελκύσουν την προσοχή μου;
  • Πώς θα μπορούσαν διαφορετικοί άνθρωποι να αντιληφθούν αυτό το μήνυμα διαφορετικά από εμένα;
  • Τι τρόποι ζωής, αξίες και οπτικές αναπαριστώνται ή παραλείπονται από αυτό το μήνυμα;
  • Γιατί στέλνεται αυτό το μήνυμα;

 

Πέντε  δεξιότητες

Παράλληλα, στη σύγχρονη εποχή των ψηφιακών Μέσων, πέντε είναι και οι βασικές δεξιότητες που ορίζονται για τον γραμματισμό στα Μέσα και τον ψηφιακό γραμματισμό, τις οποίες επιβάλλεται να διαθέτουν οι πολίτες- ενήλικοι και παιδιά:

  1. ΠΡΟΣΒΑΣΗ: Βρίσκω και χρησιμοποιώ μέσα και τεχνολογικά εργαλεία με δεξιότητα και μοιράζομαι κατάλληλες και σχετικές πληροφορίες με άλλους
  2. ΑΝΑΛΥΣΗ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ: Κατανοώ μηνύματα και χρησιμοποιώ κριτική σκέψη για να αναλύσω την ποιότητα, την εγκυρότητα, την αξιοπιστία, και την οπτική του μηνύματος, ενώ αναλογίζομαι τα πιθανά αποτελέσματα ή τις συνέπειες των μηνυμάτων
  3. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ: Συνθέτω ή δημιουργώ περιεχόμενο χρησιμοποιώντας δημιουργικότητα και εμπιστοσύνη στην αυτοέκφραση, με συνείδηση του σκοπού, του κοινού, και των τεχνικών σύνθεσης
  4. ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ: Εφαρμόζω κοινωνική ευθύνη και αρχές δεοντολογίας ως προς την ταυτότητα και τη βιωμένη εμπειρία, την επικοινωνία, τη συμπεριφορά και την αγωγή
  5. ΔΡΑΣΗ: Εργάζομαι ατομικά και συνεργατικά για να μοιραστώ γνώσεις και να λύσω προβλήματα στην οικογένεια, στον εργασιακό χώρο και στην κοινότητα, και συμμετέχω ως μέλος της κοινότητας σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο

Πηγή: https://www.latimes.com/politics/washington/la-na-essential-washington-updates-donald-trump-called-fake-news-media-1487377442-htmlstory.html

Media Literacy: ένας μονόδρομος

Ένα κενό κοινωνικής αυτενέργειας παρατηρείται στη σημερινή εποχή, το οποίο έρχεται να συμπληρώσει αφενός τη δυσπιστία του κοινού και την κρίση νομιμότητας- ιδιαίτερα των μηντιακών θεσμών-,  και αφετέρου τις νέες μορφές των παραδοσιακών δικτύων που έχουν μετατραπεί πλέον σε χώρους αμφισβήτησης, αντιπαράθεσης, μεροληπτικής και πολωτικής ρητορικής.  Οι λόγοι του κενού αυτού είναι ότι:

  1. Δε γνωρίζουμε πώς να αντιμετωπίσουμε τις φήμες. Οι πληροφορίες διαδίδονται με αστραπιαία ταχύτητα και δεν υπάρχει χρόνος να σταματήσουμε, να διερευνήσουμε.
  2. Τείνουμε να επικοινωνούμε μόνο με ανθρώπους με τους οποίους συμφωνούμε.
  3. Οι διαδικτυακές συζητήσεις γρήγορα καταλήγουν σε θυμωμένους όχλους.
  4. Στα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναγκαζόμαστε να βγάλουμε γρήγορα συμπεράσματα, αποφεύγοντας τις λεπτομέρειες και το βάθος που είναι αναγκαία.
  5. Οι ψηφιακές μας εμπειρίες ευνοούν την εκπομπή σε σχέση με τη συμμετοχή, τις αναρτήσεις σε σχέση με τις συζητήσεις, τη ρηχή δέσμευση σε σχέση με την αλληλεπίδραση.

Σε αυτό το μεσοποιημένο σύγχρονο οικοσύστημα, όπου δεν γνωρίζουμε ως πολίτες το τι και το πώς,  όπου τα Μέσα και οι παραποιημένες/ψευδείς ειδήσεις τους  καθορίζουν στάσεις, απόψεις, αντιλήψεις, επιλογές  και χειραγωγούνσυμπεριφορές, ο ρόλος του γραμματισμού στα Μέσα, διαφαίνεται καταλυτικός:

-Για τη διαμόρφωση σκεπτόμενων και κριτικών πολιτών, που επιθυμούν αλλά και διαθέτουν τις δεξιότητες να συνεργάζονται, να δημιουργούν, να επικοινωνούν και να συνδέονται στον σημερινό υπερ-επικοινωνιακό μας κόσμο.

-Για τη διαμόρφωση πολιτών, οι οποίοι γνωρίζουν τη δομή  και τη «γραμματική» των Μέσων και μπορούν να βοηθήσουν τη θετική συνέχιση της κοινωνίας, σβήνοντας τα πολιτισμικά εμπόδια και τις διαφορές, συμμετέχοντας αποτελεσματικά στις δημοκρατικές κοινωνίες του 21ου αιώνα.

Η εκπαίδευση για τον γραμματισμό στα Μέσα, δείχνει να είναι πλέον μονόδρομος.

**Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο νέο τεύχος του περιοδικού «Δημοσιογραφία», το οποίο εκδίδεται από το ADVANCED MEDIA INSTITUTE και τις Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις, σε συνεργασία με το COLUMBIA JOURNALISM REVIEW.