Μεταξία Κράλλη | Η Θεσσαλονίκη κάποτε

Μια πόλη στο μεταίχμιο. Αυτό μου έρχεται στο νου όταν σκέφτομαι πώς θα ήταν η Θεσσαλονίκη στον μεσοπόλεμο. Έψαχνε τη νέα της ταυτότητα.

Μεταξία Κράλλη Συγγραφέαςhttp://www.psichogios.gr/site/Authors/show/725/metaksia-krallh

Οικονομικά είχε καταπέσει. Περνώντας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην Ελλάδα έχασε την καίρια εμπορική της θέση ως σταθμός ανάμεσα στη βαλκανική ενδοχώρα και τη θάλασσα, την απέραντη Ανατολή και τη Δύση που ξεκινούσε δυο βήματα πέρα από εκείνην. Είχε πια γίνει μια συνοριακή πόλη μιας Ελλάδας ρημαγμένης από τους συνεχείς πολέμους και παραζαλισμένης από τη μικρασιατική καταστροφή.

Η πληθυσμιακή της σύνθεση είχε αλλάξει ριζικά. Πάνω από τους μισούς της κατοίκους είχαν μετακινηθεί. Κατ’ αρχάς οι μουσουλμάνοι –που άγγιζαν το 30% του συνολικού πληθυσμού της πόλης- ανταλλάχθηκαν μετά το 1922 και ξεκίνησαν το ταξίδι για την Τουρκία. Αλλά και πολλοί από τους Εβραίους της κατοίκους που αποτελούσαν την πολυπληθέστερη κοινότητα, προτίμησαν να εγκατασταθούν στη Γαλλία ή την Ιταλία, ψάχνοντας καλύτερες συνθήκες για την άσκηση της εμπορικής τους δραστηριότητας.

Το χριστιανικό στοιχείο είχε πια κυριαρχήσει. Κι αυτό όμως έκρυβε πίσω του μια τραγωδία. Τις εκατοντάδες χιλιάδες των προσφύγων που είχαν πλημμυρίσει την πόλη και την ευρύτερη περιοχή, κυνηγημένοι από τα σπίτια τους με τη φωτιά και το μαχαίρι. Προσπαθούσε τότε η Θεσσαλονίκη να ζήσει κουτσά – στραβά όλον αυτόν τον πληθυσμό, να τον στεγάσει, να του βρει δουλειά, να του μάθει τη γλώσσα (πάρα πολλοί ήταν τουρκόφωνοι), να τον απορροφήσει.

Άλλαζε, άλλαζε συνέχεια και ίσως γρηγορότερα απ’ όσο μπορούσε και η ίδια ν’ αντέξει. Πρώτα ήρθε η πυρκαγιά του 1917 που κατέστρεψε το κέντρο της πόλης. Χάθηκαν οι παραδοσιακοί, στενοί μαχαλάδες, τα ξύλινα σπίτια, τα μικροσκοπικά μαγαζιά, η όψη της τουρκόπολης. Οι δρόμοι σχεδιάστηκαν φαρδιοί, τα κτίρια μεγαλόπρεπα, μοντέρνα, ευρωπαϊκά. Ήταν όμως ένα σχέδιο που έμεινε στη μέση. Πού να βρεθούν λεφτά με τον πόλεμο να συνεχίζεται; Οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους τις παραγκουπόλεις στις παρυφές της Θεσσαλονίκης, το άπλωμά της, το άναρχο μεγάλωμά της. Περνούσε από τη μια μορφή στην άλλη κι ακόμα δεν ήξερε ποια θα ήταν αυτή στην οποία θα καταστάλαζε.

Οι εποχές γίνονταν δύσκολες. Φυσούσε ένας αέρας ανησυχίας. Οικονομική κρίση, ανεργία, νέα πολιτικά ρεύματα που το ένα πολεμούσε το άλλο. Κομμουνισμός από τη μια μεριά, φασισμός από την άλλη. Τη ζούσε στο πετσί της την αναταραχή η Θεσσαλονίκη της φτωχολογιάς. Απεργίες, διαδηλώσεις, βίαιες συγκρούσεις στους δρόμους. Στην μεγάλη απεργία του 1936 η ζωή στην πόλη παρέλυσε για κάποιες μέρες και η Θεσσαλονίκη μέτρησε τους πρώτους της νεκρούς.

Η ζωή όμως προχωρούσε. Με τις βόλτες στην παραλία, τους κινηματογράφους, τα κοσμικά εστιατόρια και τις φτωχικές ταβέρνες. Από τότε, όπως και σήμερα, παράδεισος για τους καλοφαγάδες με τόσες διαφορετικές κουζίνες από τόσες διαφορετικές ράτσες να έχουν μπολιάσει την πόλη. Η ίδρυση του πανεπιστημίου, του δεύτερου στην Ελλάδα, έφερε μαζί της το φοιτητικό στοιχείο, τον νεαρόκοσμο που ήθελε να ζήσει, να ερωτευτεί, να γλεντήσει.

Έτσι την φαντάζομαι την Θεσσαλονίκη εκείνη την εποχή. Να παλαντζάρει προσπαθώντας να βρει τις νέες της ισορροπίες. Δεν πρόλαβε όμως. Ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος έφτανε, τόσο σαρωτικός για την πόλη και κυρίως το εβραϊκό της στοιχείο, που θα υπαγόρευε μόνος του τις εξελίξεις.

 

Marianna says: «Η Μεταξία Κράλλη είναι συγγραφέας. Το νέο της βιβλίο «Κάποτε στη Σαλονίκη» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ψυχογιός και μπορείς να μάθεις περισσότερα γι’ αυτό εδώ»