Ο πραγματικός λόγος για τον οποίο υπάρχει το queer σινεμά

Mαρίνα Κοντού

Θέλω να θεωρώ τον εαυτό μου άνθρωπο ανοιχτόμυαλο και λογικό, όχι αυτά τα κομπλεξικά του Διαφωτισμού, αλλά να ρε παιδί μου, η υποκειμενικότητα έχει και τα όριά της. Επίσης, λόγω του αντικειμένου των σπουδών μου και της φύσης των επαγγελματικών μου δραστηριοτήτων, έχω μάθει να μην εκπλήσσομαι εύκολα. Ως εκ τούτου, δεν πίστευα ποτέ ότι θα γράψω κείμενο που θα περιέχει έστω για αστείο, όπως εδώ, την τόσο απεχθή έκφραση «μας ψεκάζουν». Αλλά φευ! Η ζωή σ’ αυτή τη χώρα δε σταματά να με ξεπερνά…

Mαρίνα Κοντού

Τόσα χρόνια που ζω και κυκλοφορώ σ’ αυτή την πόλη, και γράφω γι’ αυτήν, κάνω ένα είδος άτυπης κοινωνικής-ανθρωπολογικής έρευνας. Προσπαθώ να κατανοήσω τις λογικές και τα παράλογά της, τις συνήθειες και τις προτιμήσεις της, τις τάσεις και τις προοπτικές της.

Η Θεσσαλονίκη είναι μια βαθιά διχασμένη πόλη. Οι τάσεις είναι φυσικά περισσότερες από δύο, αλλά θα μανιχαΐσω λίγο προς χάριν του επιχειρήματος. Υπάρχει το «βαθύ σκοτάδι» (και η κατά τη ρήση επακόλουθη αυγή πολύ φοβάμαι ότι θα αργήσει…), αυτό που τόσα χρόνια ψήφιζε τους Παπαγεωργόπουλους και τους Ψωμιάδηδες κι έχει κάδρο στο σαλόνι τον Άνθιμο (και αλίμονό μας τι βλέψεις έχει για το μέλλον…).

Και υπάρχει η άλλη, η «εναλλακτική» Θεσσαλονίκη, που ευαγγελίζεται την πρωτοπορία και την ανατροπή και διάφορα άλλα ψιλο-φιλελέ κατά διαστήματα, βαθιά συντηρητική και αυτή μέσα στο μονομανές καδράρισμα που κάνει (αλλά αυτό είναι μια άλλη μεγάλη συζήτηση…)

Το πού ξεκινά η μία και πού τελειώνει η άλλη και πώς θα καταφέρουν να συνυπάρξουν λίγο πιο ειρηνικά και δημιουργικά είναι ερευνητικό υλικό για απανωτά διδακτορικά.

Όσοι παρακολουθείτε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου, ξέρετε ότι φιλοξενεί τακτικά κινηματογραφικές αναφορές στην ανθρώπινη σεξουαλικότητα (που είναι ένα πράγμα, ανεξαρτήτως των αποχρώσεων που μπορεί να παίρνει). Οι προβολές αυτές έχουν πάντα πολύ μεγάλη επισκεψιμότητα, και όχι μόνο από τη δυναμική LGBT κοινότητα της πόλης.

Αυτή τη χρονιά, οι υπεύθυνοι προγράμματος το πήγαν ένα βήμα παραπέρα: Αφιέρωμα στον Alain Guiraudie, καταξιωμένο σκηνοθέτη (το τάλαντο του οποίου έχει εξάρει η Αυτού Μεγαλειότης του σινεμά, Jean-Luc Godard) που παρεμπιπτόντως μιλά δημόσια και ακομπλεξάριστα για την ομοφυλοφιλία του (θεματική που επανέρχεται συστηματικά στις ταινίες του).

Στο πλαίσιο του αφιερώματος, λοιπόν, προβλήθηκε χθες το βράδυ η ταινία «Ο άγνωστος της λίμνης», για την οποία απέσπασε στο φετινό Φεστιβάλ των Καννών το βραβείο Καλύτερου Σκηνοθέτη στο τμήμα Un certain regard (αυτό για το οποίο πανηγυρίζαμε για τον Κυνόδοντα του Λάνθιμου το 2009) αλλά και τον Queer Φοίνικα (όχι ότι αυτές οι βραβεύσεις μάς λένε και πολλά, αλλά έτσι για να δώσω λίγη προοπτική).

Η ταινία ήταν ιδιαίτερα γλαφυρή και όχι για απαίδευτα βλέμματα. Σκηνές που κρυφοκοιτάζουν λάγνα προς την πλευρά του πορνό και τεστάρουν την κοινωνική ευαισθησία σου: θα είχες την ίδια αντίδραση αν οι γλαφυρές ερωτικές σκηνές απεικόνιζαν ετεροφυλοφιλικό σεξ; Ή αν έβλεπες τη «ζωή της Αντέλ»; Μπορείς να ξεπεράσεις τη δυναμική της εικόνας και να δεις την ιστορία πίσω από τις χρησιμοποιημένες καπότες και τους αμοιβαίους αυνανισμούς;

Μετά το τέλος της ταινίας ο σκηνοθέτης περίμενε για Q&A. Παρέμεινα κι εγώ στη θέση μου αναμένοντας με ενδιαφέρον την τοποθέτηση ενός δημιουργού που πιστεύει ότι αν δεν έχεις έναν πρωτότυπο τρόπο να μιλήσεις για τον κόσμο, δεν υπάρχει λόγος να ξοδέψεις τόσα χρήματα για να κάνεις μία ταινία (12 points), και με ακόμη μεγαλύτερη τις βέβαιες αντιδράσεις του κοινού.

Όταν άναψαν τα φώτα, ένας κύριος, κάποιας ηλικίας (ας πούμε 60 plus, αλλά μη ζητάτε περισσότερα, δεν είμαι καλή σ’ αυτά), κατέλαβε με γρήγορους δρασκελισμούς τη θέση δίπλα μου. Σύντομα με χέρι υψωμένο ζητούσε το μικρόφωνο. Καθώς διατύπωνε την ερώτησή του, ο καλός μας Guiraudie παρακολουθούσε απορημένος τη γεμάτη αίθουσα να χειροκροτά και να γελά ασταμάτητα (προσωπικά δάκρυσα, κυριολεκτικά). «Δεν είδα ολόκληρη την ταινία, την αρχή μόνο, έφυγα και επέστρεψα για τη συζήτηση», παραδέχτηκε ο ερωτών, «αλλά θέλω να ρωτήσω το εξής. Γίνεται μια προσπάθεια μείωσης του ανθρώπινου πληθυσμού παγκοσμίως», και συνέχισε ζητώντας από το σκηνοθέτη να «ομολογήσει» αν αυτόν τον σκοπό επιχειρεί να υπηρετήσει με την ταινία του, δεδομένου ότι η Τέχνη, λέει, προηγείται πολλές φορές όχι μόνο της ζωής, αλλά και της πολιτικής.

Η διερμηνέας, προσπαθώντας με κόπο να συγκρατήσει το γέλιο της, μετάφρασε την τοποθέτηση-ερώτηση κόλαφο. Ατάραχος ο σκηνοθέτης απάντησε ότι το σεξ δε γίνεται μόνο για λόγους αναπαραγωγής (another 12 points) και ότι δεν κινδυνεύει ο ανθρώπινος πληθυσμός από το ομοφυλοφιλικό σεξ (από την ανθρώπινη βλακεία ίσως; Που έλεγε και ο θείος Άλμπερτ). Απτόητος ο ερωτών συνέχισε, «ε, γι’ αυτό θα μείνουν όλες οι γυναίκες ανύπανδρες», για να εισπράξει την απάντηση «μα είναι πολλές οι γυναίκες που έχουν παντρευτεί ομοφυλόφιλους» (and yet another 12 points).

Και κάπου εκεί, ξάφνου, μέσα στην ωραία ατμόσφαιρα, το χαμόγελό μου άρχισε να αποσχηματίζεται καθώς άρχισα να ακούω τον Αγγελάκα να τραγουδάει μέσα στο κεφάλι μου «Πότε θα φτάσουμε εδώ, πότε θα φτάσουμε εδώ, δεν έχει δρόμο πιο σκληρό, πιο δύστροπο απ’ αυτό». Κι αν έχει κι άλλο δρόμο ακόμη, Γιάννη;

Γράφω και έξω χαράζει. Καλό μας ξημέρωμα, γενικώς…

ΥΓ: Πάλι καλά που έχουμε και αυτό το ρημαδο-e-εξομολογητήριο και τα βγάζουμε από μέσα μας πριν τρελαθούμε τελείως.

Marianna says: «Με ενδιαφέρει η γνώμη σου! Πόσο σε σοκάρουν αντίστοιχης αισθητικής ταινίες; Ποια είναι η άποψή σου γι’ αυτές, ποιες θεωρείς εξαιρετικές και ποιες απαράδεκτες»;