Άρθρα

Μαριάννα Κατσογιάννου | Η δραστήρια καθηγήτρια της «Γλωσσολογίας Κύπρου» και του λεξικού «cySlang»

Μαρία-Άννα Τανάγια

Μπορεί μια Καθηγήτρια Γλωσσολογίας του πανεπιστημίου Κύπρου να εμπνεύσει τόσο τους φοιτητές της ώστε να δημιουργήσουν μαζί ένα λεξικό αφιερωμένο στην κυπριακή αργκό (που τιτλοφορείται cySlang); Μπορεί μια Γλωσσολόγος να «σπάει» το Internet δημιουργώντας μια Facebook σελίδα αφιερωμένη στην ελληνική γλώσσα και posts που γίνονται virals; Μπορεί μια γυναίκα με δύο μεταπτυχιακά, διδακτορικό και πολυετή θητεία σε σημαντικές θέσεις να γελά στο Skype σαν μικρό παιδί και να παραδέχεται πως αρνείται να είναι σοβαροφανής διότι βαριέται αφόρητα; Αν πρόκειται για τη Μαριάννα Κατσογιάννου μπορεί. Ανεπιτήδευτη, προσηνής, προσιτή, με πηγαίο χιούμορ και αστείρευτη διάθεση, μου έδωσε ραντεβού στο Skype. Όταν έσπασε ο πάγος (δηλαδή, μερικά δευτερόλεπτα αργότερα), της εκμυστηρεύτηκα ότι τη φαντάζομαι να τριγυρνά μέσα στο σπίτι ξεφυλλίζοντας λεξικά. Μου θύμισε πως αυτή ήταν η αγαπημένη συνήθεια του αστυνόμου Χαρίτου στα μυθιστορήματα του Μάρκαρη.  Στη συνέχεια, μου αφηγήθηκε ιστορίες. Για σπουδές, δουλειές, φοιτητές, λέξεις, λεξικά, γλώσσες. Δηλαδή, για όλη της τη ζωή.

Μαρία-Άννα Τανάγια

11183445_10153412779689137_1230415850618024294_nΓεννήθηκα στην Αθήνα. Σπούδασα ελληνική και γαλλική φιλολογία, καθώς εκείνη την εποχή το πτυχίο ήταν κοινό. Δεν ήταν συνειδητή επιλογή.  Απλώς δήλωσα μόνο μία Σχολή πιστεύοντας ότι δε θα περάσω. Επειδή ήξερα γαλλικά, έδωσα το τεστ και τελικά πέρασα 13η. Αποφάσισα να παρακολουθήσω το πρώτο έτος και μετά να πάω στο Ιστορικό. Ιστορικός ήθελα να γίνω.

Στο πρώτο έτος συνέβησαν δύο καθοριστικά γεγονότα. Κατ’ αρχάς, πέρασα και πάλι όλα τα μαθήματα στην εξεταστική και μάλιστα πρώτη.

Το δεύτερο και πιο σημαντικό ήταν ότι είχαμε καθηγητή το Γιώργο Μπαμπινιώτη, με αποτέλεσμα οι μισοί απ’ το έτος μας να θέλουμε να γίνουμε Γλωσσολόγοι.  Έπαιξε καθοριστικό ρόλο η διδασκαλία του Μπαμπανιώτη στη γενιά μου αλλά και στις νεότερες γενιές. Χωρίς να το καταλάβει, αυτός ο άνθρωπος «έδωσε» στην Ελλάδα πολλούς Γλωσσολόγους! Έτσι, έμεινα στο Γαλλικό Τμήμα και πήρα ως επιλεγόμενα μαθήματα όλες τις Γλωσσολογίες που υπήρχαν.

Μόλις πήρα το πτυχίο, πήγα στη Γαλλία για να σπουδάσω Γλωσσολογία. Δεν έφυγα απ’ την Ελλάδα μόνο για να σπουδάσω. Αυτό ήταν μια πολύ καλή δικαιολογία. Ήθελα απλώς να φύγω. Απόδειξη, ότι έμεινα 16 χρόνια στο Παρίσι.

Η Γαλλία

Θυμάμαι τη Γαλλία του Μιτεράν, μια εντελώς διαφορετική χώρα. Θυμάμαι ότι την πρώτη φορά που αρρώστησα μου είχε πει ένας καθηγητής μου: «πήγαινε παιδί μου στο νοσοκομείο. Εδώ, πρώτα κοιτάνε πώς θα σε κάνουν καλά και μετά πώς θα πληρωθούν». Ήταν μια πολιτισμένη χώρα, σε σύγκριση με την Ελλάδα του ’80. Εκείνη την εποχή, η Ελλάδα έβγαινε απ’ τη Χούντα σιγά-σιγά. Θυμάμαι ότι στο Πανεπιστήμιο δε γράφαμε ούτε μονοτονικό ακόμα. Στη Γαλλία, βρήκα μια χώρα τόσο προηγμένη κοινωνικά, που μου έκανε εντύπωση και αποτέλεσε το λόγο που παρέτεινα τη διαμονή μου εκεί.

Το δεύτερο μεταπτυχιακό το έκανα τη δεκαετία του ’90, παράλληλα με το διδακτορικό γιατί είχα καημό με το αντικείμενο της γλωσσικής τεχνολογίας. Είναι αυτό που σας επιτρέπει να ψάχνετε στο Google και να βρίσκετε αυτό που θέλετε. Πάντα ήθελα να το κάνω και δυστυχώς δεν μπόρεσα να το κάνω στο βαθμό που το ήθελα. Τώρα στρέφομαι πάλι σ’ αυτό σιγά-σιγά.

Η επιστροφή στην Ελλάδα

Μετά το διδακτορικό, μου πρότειναν μια δουλειά στην Ελλάδα που μου φάνηκε πάρα πολύ ενδιαφέρουσα, στο Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου. Θεώρησα ότι θα βρω ένα ερευνητικό κέντρο όπως τα αντίστοιχα της Γαλλίας. Έμεινα έξι χρόνια στην Ελλάδα. Τα δύο τελευταία έψαχνα να βρω πού μπορώ να φύγω. Η πρώτη πρόταση που μου έγινε ήταν από την Κύπρο.

Η ζωή στην Κύπρο

Η καθημερινότητά μου είναι ακριβώς αυτή που ήθελα. Αυτή τη στιγμή ασχολούμαι με τις έρευνές μου, με τους φοιτητές μου, επιτέλους ταξιδεύω.

Η σελίδα «Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο Κύπρου»

Ομολογώ ότι δεν έχω καταλάβει ακόμα πόσο αγαπητή είναι αυτή η σελίδα. Αυτό που ξέρω είναι πόσο δουλειά έχω ρίξει γι’ αυτή τη σελίδα.  Την ξεκίνησα πριν από τέσσερα χρόνια ακριβώς. Είχα μια τάξη που προσπαθούσα κάπως να ομαδοποιήσω και αποφάσισα να κάνω μια Fan Page για ν’ αναρτώ κάποια γενικά πράγματα. Θυμάμαι πως μια  φοιτήτρια με ρώτησε πότε γράφουμε «βάση» και πότε «βάσει». Σκέφτηκα ότι αυτή η ερώτηση ήταν ενδιαφέρουσα για όλους. Έτσι, η σελίδα έγινε ένα υποστηρικτικό εργαλείο των φοιτητών και  μια αφορμή να προωθήσουμε το Τμήμα Γλωσσολογίας.

1017388_1080967701925610_4594449622499561628_n

Πιστεύω πως η σελίδα ανταποκρίθηκε σε κάτι που οι άνθρωποι ήθελαν και δεν ήθελαν ν’ αναγνωρίσουν.  Δεν νοιάζονται τελικά όλοι μόνο για τη διασκέδαση, αλλά τους ενδιαφέρει και η γνώση, έστω και αν γίνεται με χαλαρό τρόπο. Σήμερα, απευθύνεται σε όλους: θα δουν μια ανάρτηση, θα γελάσουν, θα προβληματιστούν, θ’ ασχοληθούν.

Αυτό το video έγινε επίσης στο πλαίσιο κάποιων μαθημάτων.  Τα παιδιά χαίρονται πάρα πολύ με τέτοιο υλικό. Προφανώς, δεν μπορείς να μιλάς σε μια τάξη για 20 ή 30 λεπτά συνεχόμενα και να σε προσέχουν. Πρέπει πού και πού στο μάθημα να γίνονται διάφορα «διαλείμματα διασκέδασης» για να τους τραβήξεις την προσοχή. Όταν πάει να κάνει «κοιλιά», τους δείχνω μια γελοιογραφία σχετική με το μάθημα ή  ένα video.

Μέσα απ’ όλο αυτό, έχω βρει έναν τρόπο επικοινωνίας με τον κόσμο που δε σπουδάζει Γλωσσολογία, κάτι που το βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον.  Για εμένα, αυτό είναι η αρχή για να φέρω τους ανθρώπους κοντά στη Γλωσσολογία. Ο στόχος, στην πραγματικότητα, είναι να σκαφτόμαστε. Αν σκέφτεσαι, κάποια πράγματα αναγκαστικά θα τα δεις. Κάποιες φορές βάζω κάποια προκλητικά posts ακριβώς γι’ αυτόν το λόγο. Για να προκαλέσω συζητήσεις.

Το cySlang.com

Το λεξικό κυπριακής αργκό δημιουργήθηκε στο πλαίσιο εργασίας των φοιτητών του μαθήματος λεξικογραφίας που διδάσκω. Οι φοιτητές όταν ακούν ότι θα κάνουν εργασία και δε θα δώσουν εξετάσεις πάντα χαίρονται! Αυτό που ήταν πολύ ενδιαφέρον και άργησα να το καταλάβω ήταν ότι οι φοιτητές δεν ήξεραν τι σημαίνει slang.  Χρησιμοποιούν slang -όπως άλλωστε και όλοι οι νέοι- αλλά δεν ήξεραν τι είναι αυτό. Αρχικά, θεώρησαν ότι το ζητούμενο ήταν να μαζέψουμε κυπριακές λαϊκές λέξεις.

Υπάρχουν πολλές λέξεις του λεξικού μας που έχουν πολύ ενδιαφέρον, αλλά και πολλή πλάκα! Ένα σημείο που παρατήρησα διαισθητικά, χωρίς να έχω μετρήσεις, είναι πως οι βρισιές διαφοροποιούνται ανάλογα με το φύλο. Για να προσβάλλεις ή να μειώσεις έναν άνδρα θα τον πεις βλάκα. Αντίθετα, μια γυναίκα, θα την πεις άσχημη.

Ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο είναι πως αν μια λέξη την ξέρει ένας άνθρωπος στην ηλικία μου, παύει να είναι slang, δηλαδή κοινή αργκό. Για παράδειγμα, όταν ήρθα στην Κύπρο, η πρώτη λέξη αργκό που έμαθα ήταν το «σπάσμαν» που σημαίνει σπασίκλας.  Ωστόσο, όπως ο σπασίκλας ακούγεται πολύ παλιά λέξη στα ελληνικά, με την ίδια λογική και το σπάσμαν έγινε παλιά κυπριακή λέξη.

6149_1088112437877803_5801946284661688340_n

Εξελίσσεται πολύ πιο γρήγορα η αργκό. Και όταν τη μαθαίνουν όλοι, παύει να είναι αργκό. Εμείς προσπαθούμε να εντάξουμε κι αυτές τις λέξεις και να χρονολογήσουμε πότε χάθηκαν. Επιπλέον, έχουμε συμπεριλάβει και λέξεις που γνωρίζουν μόνοι οι μαθητές, για παράδειγμα.  Οι λέξεις γεννιούνται μπροστά στα μάτια μας και αυτό αποδεικνύει πόσο ζωντανός οργανισμός είναι η γλώσσα.

Για το λεξικό εργάστηκαν όλοι εθελοντικά. Θα ήθελα κάποια στιγμή να βρεθεί ένας χορηγός ώστε να υποστηρίξει αυτό το έργο για να μπορέσουμε να το συντηρήσουμε.

Η ιδιότητα του Γλωσσολόγου

Με μια κουβέντα, η δουλειά του Γλωσσολόγου είναι να γράφει γραμματικές. Αν οι γραμματικές των σχολείων ήταν γραμμένες από Γλωσσολόγους που ξέρουν τη δουλειά τους,  ίσως είχαμε λιγότερα προβλήματα μ’ αυτό που κάποιοι ονομάζουν γλωσσοπενία ή με τη διδασκαλία της γλώσσας.  Η βασική δουλειά του Γλωσσολόγου είναι να κάνει γραμματική ανάλυση στη γλώσσα. Πέρα απ’ αυτό, γράφουμε και λεξικά, ενώ ασχολούμαστε και με το πώς πρέπει να διδάσκονται οι ξένες γλώσσες. Επιπλέον, μελετάμε τι είναι το φαινόμενο «γλώσσα»:  Τι είναι αυτό που κάνει κάποιον να μπορεί να βγάζει απ’ το στόμα του αυτό που έχει στο μυαλό του κι έναν άλλον να το προσλαμβάνει και να μπορεί να το καταλάβει, να το σχολιάσει και να το απαντήσει.  Η νευρογλωσσολογία, άλλωστε, έχει σημειώσει σπουδαία πρόοδο τα τελευταία χρόνια.

«Είμαι γλωσσολόγος»

Η συνήθης αντίδραση είναι: «α, να προσέχουμε τι λέμε». Δεν έχω καμία άποψη για το σωστό και το λάθος. Θεωρώ πως είναι κατασκευές των παλιότερων φιλόλογων. Όταν αλλάζει κάτι στη γλώσσα, δε σημαίνει ότι είναι λάθος. Σημαίνει ότι απλώς άλλαξε.

 Τα greeklish

Δεν με ενοχλούν καθόλου τα greeklish. Γιατί να είναι κάποιος εναντίον τους;  Η ορθογραφία δεν έχει να κάνει με τη γλώσσα. Όλοι οι Γλωσσολόγοι το ίδιο θα σας πουν. Η ορθογραφία είναι απλώς ένας τρόπος αποτύπωσης της γλώσσας ο οποίος αλλάζει συχνά. Αλλιώς, θα γράφαμε ακόμα μόνο κεφαλαία, όπως έγραφαν οι πρόγονοί μας.  Οι άνθρωποι μέχρι αρκετά πρόσφατα, μέχρι να γίνει υποχρεωτική η παιδεία, έγραφαν όπως να’ ναι. Γι’ αυτό υπάρχει ολόκληρη επιστήμη που λέγεται παλαιογραφία.

Η γραφή και η γλώσσα είναι δύο χωριστά πράγματα. Η γραφή απλώς αποτυπώνει τη γλώσσα. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι αν αλλάξει κάτι στη γλώσσα δεν αποτυπώνεται στη γραφή. Γι’ αυτό έχουμε προβλήματα με την ορθογραφία: Η γραφή δεν είναι τόσο γρήγορη στις αλλαγές της όπως η γλώσσα. Πιστεύουμε ότι τα greeklish χαλάνε τη γλώσσα. Ωστόσο, τελικά, η ερώτηση είναι ανάποδη. Μήπως τα greeklish είναι η απόδειξη ότι έχουμε κάνει κάποια λάθη στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να έχουν πρόβλημα να γράψουν ορθογραφία και γι’ αυτό καταφεύγουν στα greeklish;

Με άλλα λόγια, όταν βλέπουμε ένα καινούργιο λάθος ή  κάτι ν’ αλλάζει,  το πρώτο που πρέπει να σκεφτούμε είναι γιατί συμβαίνει αυτό, όχι να το διορθώσουμε. Αν δεν καταλάβουμε γιατί συμβαίνει, δεν υπάρχει περίπτωση να έχουμε το αποτέλεσμα που θέλουμε. Και βέβαια, πρέπει να σκεφτούμε ποιο είναι το ζητούμενο αποτέλεσμα. Εγώ θεωρώ πολύ πιο σημαντικό να μην μπορεί να διατυπώσει κάποιος τη σκέψη του, παρά να μην ξέρει ορθογραφία.

Τα hints

Δυστυχώς, δεν μπορώ να διαβάσω λογοτεχνία χωρίς να δω τα λάθη. Αυτό είναι μεγάλη πληγή. Ένα λογοτεχνικό κείμενο το θέλω και καλά ορθογραφημένο, όχι μόνο καλά δομημένο. Δεν κοιτάω τα λάθη μόνο όταν διαβάζω ειδήσεις γιατί εκεί εστιάζω κατευθείαν στην πληροφορία.

Δεν είμαι μ’ ένα λεξικό ανά χείρας αλλά βρίσκεται πάντα κάποιο κοντά μου. Δε συνηθίζω να το ξεφυλλίζω. Το έχω κάνει σε άλλες γλώσσες και σε διαλέκτους -εκεί είναι το αγαπημένο μου χόμπι-, αλλά είναι μέρος της δουλειάς μου.

Το όνειρό μου είναι να μάθω πολλές γλώσσες. Μιλάω ελληνικά,  γαλλικά, αρκετά ιταλικά, λίγα αγγλικά,  λίγα ισπανικά, λίγα τούρκικα.  Γνωρίζω τη κατωιταλική ελληνική διάλεκτο. Τα κυπριακά απλώς τα καταλαβαίνω. Τέλος, έχω κάνει τρεις φορές το πρώτο έτος των ιαπωνικών, χωρίς να μπορέσω να συνεχίσω!

Marianna says: «Κάνε like στη σελίδα «Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο Κύπρου» της Μαριάννας Κατσογιάννου στο Facebook και μπες στο cySlang για ν’ανακαλύψεις την κυπριακή αργκό»

Rebetologie Trio | Το ρεμπέτικο ταξιδεύει στη Νότιο Γαλλία

Μαρία-Άννα Τανάγια

«Rebetologie Trio». Με άλλα λόγια,  Μαρία Καναβάκη,  Χρήστος Παύλης και ηΜαρία Σίμογλου. Τρεις εξαιρετικοί καλλιτέχνες που έφυγαν από την Ελλάδα και πλέον κατοικοεδρεύουν και δραστηριοποιούνται καλλιτεχνικά στη Νότιο Γαλλία προωθώντας το ρεμπέτικο τραγούδι. Πέτυχα εντελώς τυχαία την ανακοίνωση για ένα live τους στη Μασσαλία, έψαξα και βρήκα στο YouTube αποσπάσματα από εμφανίσεις τους και θεώρησα καθήκον μου να τους βρω και να μάθω περισσότερα για εκείνους. Οι απαντήσεις τους και οι σκέψεις που μοιράζονται είναι ο καλύτερος τρόπος για να τους γνωρίσεις καλύτερα κι εσύ.

Μαρία-Άννα Τανάγια

Θα ήθελα να μάθω περισσότερα για εσάς και για τους τρεις. Να μας συστηθείτε.

Λέγομαι Καναβάκη Μαρία. Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Ηράκλειο της Κρήτης. Έφτιαξα βαλίτσες (κάτι πολύ μεγάλες που χώρεσαν μέσα το πιάνο και το ακορντεόν μου) για σπουδές στη Θεσσαλονίκη και μετά οι μουσικές που τριβέλιζαν το μυαλό μου με κατηφόρησαν στην Αθήνα.

Ονομάζομαι Χρήστος Παύλης. Γεννήθηκα και πέρασα τα πρώτα μου χρόνια στη Γουμένισσα Κιλκίς και αργότερα μετακομίσαμε οικογενειακώς στη Θεσσαλονίκη. Τα χάλκινα λοιπόν, το ρεμπέτικο και λαϊκό τραγούδι, οι Pink Floyd, o BB King, o Gallagher, o Miles Davis και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο έγιναν ένας αχταρμάς μέσα στο κεφάλι μου που πρόσταζε ένα πράγμα: να ασχοληθώ με τη μουσική. Έτσι πέρασα από το “είναι μηχανολόγος (αυτό είχα σπουδάσει) και δουλεύει στο επάγγελμα του” στο “είναι μηχανολόγος αλλά δουλεύει σαν μουσικός”…

Ονομάζομαι Μαρία Σίμογλου. Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη, με καταγωγές από τον Έβρο. Σε ηλικία κάπου 19-20 και μόλις είχα πάρει δίπλωμα όμποε από το κρατικό ωδείο Θεσσαλονίκης, έφυγα από την Ελλάδα για να πάω στη Γερμανία και ν’ ακολουθήσω ανώτατες σπουδές στη μουσική. Από τότε ακολούθησαν πάρα πολλά. Σπουδές στο κλασσικό τραγούδι, συνεργασίες, Γαλλία…

Ποια ήταν η πορεία σας στην Ελλάδα και με τι ασχολείστε στη νότιο Γαλλία;

Μ.Κ.: Πάντα ένοιωθα πρώτα μουσικός και μετά τραγουδοποιός και ερμηνεύτρια. Συνεργάστηκα, λοιπόν, με πολλούς  γνωστούς τραγουδιστές και μουσικούς (Μ.Πασχαλίδης, Γ.Χαρούλης, H.Yazdjian, Π.Θαλασσινός, Γ.Νέγκα κ.α.) σε συναυλίες τους αλλά και στη δισκογραφία. Παράλληλα, δημιουργήσαμε με τον Χρήστο Παύλη από κοινού δύο προσωπικούς δίσκους. Το “Παράξενο τοπίο” και τις “Μικρές ατασθαλίες”.

Στη Γαλλία μετακομισαμε τον τελευταίο χρόνο και σκαρώνουμε μουσικές δικές μας, αλλά και ξανασκιτσάρουμε την παράδοση της Μεσογείου με στοιχεία σύγχρονα και πολλές φορές απρόσμενα. Πρόσφατα τα βήματά μας μάς έβγαλαν στο να σκαλίσουμε την ιστορία του ρεμπέτικου τραγουδιού “αλλά παλαιά”…

Χ.Π.: Άρχισα να εργάζομαι και να ζω σαν μουσικός στη Θεσσαλονίκη, έχοντας πλέον σταματήσει την προηγούμενη μου απασχόληση. Αργότερα έκανα το ίδιο για κάποια χρόνια στην Αθήνα, φτιάχνοντας και τους δυο δίσκους που ανέφερε η Μαρία, ώσπου ήρθε η απόφαση για μια νέα συνέχεια στη Γαλλία. Εδώ έχουμε διάφορα projects ο καθένας ή κατά ομάδες (καλή ώρα…) που περιλαμβάνουν ενίοτε πολύ διαφορετικά είδη μουσικής.

Μ.Σ.: Ασχολούμαι με τη μουσική από τότε σχεδόν που θυμάμαι τον εαυτό μου. Μουσικό Σχολείο Θεσσαλονίκης, πολλά ωδεία της πόλης μου, σεμινάρια σε Ελλάδα και εξωτερικό, συνεργασίες, ηχογραφήσεις και συναυλίες που ξεκινάν από πολύ νωρίς πάνω στην κλασσική δυτική μουσική αλλά και στην ελληνική παραδοσιακή. Στη Μασσαλία όπου ζω τα τελευταία 8 χρόνια περίπου, συνεχίζω να ασχολούμαι με τη μουσική: άλλοτε να παίζω, άλλοτε να διδάσκω. Κατά καιρούς συνεργάζομαι με μια θεατρική ομάδα στην Αβινιόν.

12193451_1043433982342437_5401616294173172865_n

Ποιες είναι οι εντυπώσεις σας από το μέρος; Ποιο είναι το πιο όμορφο «συν» που έχετε να καταγράψετε και ποιο το αρνητικό του;

Μ.Κ: Τα θετικά της μετακόμισης ήταν ευτυχώς αυτά που ελπίζαμε να ισχύουν όταν πήραμε την απόφαση του φευγιού…λίγο πιο λογικές συνθήκες στις οποίες να μπορέσουμε να κάνουμε αυτό που αγαπάμε…μουσική. Χωρίς να νιώθουμε τύψεις που δεν διαλέξαμε κάποιο συμβατικότερο επάγγελμα και χωρίς να σκεφτόμαστε καθημερινά τι κάνουμε λάθος και δεν μπορούμε να επιβιώσουμε…Φυσικά και δεν είναι ρόδινα κι εδώ τα πράγματα…αλλά φαίνεται να υπάρχει κάποιος στόχος να παλέψεις και να ονειρευτείς… Το αρνητικό είναι το αυτονόητο…οι ανάσες των δικών μας ανθρώπων που δεν  γεμίζουν την καθημερινότητά μας…ευτυχώς υπάρχει το skype…

Χ.Π.: Είναι μια όμορφη χώρα με εξαιρετική πολυμορφία και αρκετά μεγάλη ροπή προς την τέχνη. Το μεγαλύτερο “συν”; μάλλον το γεγονός ότι μπορούμε να κάνουμε σχέδια και να τα κυνηγάμε. Το αρνητικό, που δεν πληρώνεται ή αναπληρώνεται, είναι, όπως είπε και η Μαρία, η έλλειψη κάποιων ανθρώπων…

Μ.Σ.: Η Μασσαλία είναι ένα μέρος πολύ οικείο για κάποιον που έχει μεγαλώσει στη Μεσόγειο και τη γνωρίζει καλά. Πολλά κοινά που μπορεί να είναι το ίδιο θετικά ή αρνητικά αντίστοιχα. Ήλιος, θάλασσα και ζεστοί άνθρωποι, αλλά και μεγάλο χάος και ταλαιπωρία πάνω σε οργανωτικά θέματα. Ευτυχώς για εμάς, δυστυχώς για την Ελλάδα, υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες και ανέσεις πάνω στη δουλειά που κάνουμε (αν μπορούμε να ονομάσουμε δουλειά το να κάνεις πολιτισμό). Φυσικά και ο ρόλος της γλώσσας είναι ένα μεγάλο θέμα με το οποίο πολύ πάλεψα και παλεύω ακόμα για να συνεννοούμαι όσο το δυνατό καλύτερα. Το αν και κατά πόσο μου λείπουν οι δικοί μου άνθρωποι είναι προφανές.

Πώς προέκυψε το Rebetologie Trio; Θα ήθελα να θυμηθείτε και να μοιραστείτε μαζί μας τη στιγμή που αποφασίσατε «γιατί όχι; Ας συνεργαστούμε»!

Μ.Κ.: Με τη Μαρία και τον Χρήστο το συζητούσαμε καιρό…αγαπιόμαστε και γελάμε πολύ όταν σμίγουμε…και με τους φίλους θες να περνάς όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο. Κάναμε, λοιπόν, αυτό που θα έπρεπε να είναι από τους βασικούς οδηγούς μας όταν ξεκινάει μια καινούρια μουσική σκέψη….Πιάσαμε από ένα μουσικό όργανο, βάλαμε ένα τσίπουρο και κάναμε παρέα…

Χ.Π: Με τα όργανα στα χέρια για την πρoσωπική μας ευχαρίστηση και αργότερα με μισή πρόβα και λέγοντας πως τρώγοντας έρχεται η όρεξη…

Μ.Σ.: Βρεθήκαμε για καφέ και να παίξουμε ρεμπέτικα μεταξύ μας, ο καφές έγινε ρακί, το παίξιμο μεταξύ μας έγινε λίστα κομματιών και είπαμε « δε βρίσκουμε και κάνα δυο μέρη να γουστάρουν κι άλλοι μαζί μας…; »

Rebetologie, όπερ μεθερμηνευόμενον, αγαπημένα ρεμπέτικα κομμάτια ερμηνευμένα από εσάς στα ελληνικά. Ποια είναι η αντίδραση του γαλλικού κοινού;

Μ.Κ.: Το ρεμπέτικο για τους Γάλλους δεν είναι ένα οποιοδήποτε απόσπασμα της ελληνικής μουσικής παράδοσης…Το αγαπάνε ιδιαίτερα και το γνωρίζουν και σε μεγάλο βαθμό.

Χ.Π.: Το όνομα το δώσαμε με προφανή χιουμοριστική διάθεση…Οι Γάλλοι αγαπούν το ρεμπέτικο και το γνωρίζουν, άλλοι λιγότερο και άλλοι κάπως περισσότερο. Έρχονται ν’ ακούσουν με κάθε ευκαιρία και το διασκεδάζουν πολύ. Ταυτόχρονα, όμως, δεν είναι κατ’ ανάγκη “εύκολο” κοινό, έχουν μια ιδιαίτερη κριτική διάθεση: αξιολογούν τους συγκεκριμένους μουσικούς που έχουν μπροστά τους κι όχι το είδος ή το “πρόγραμμα”. Πρέπει να τους κερδίσεις με την ενέργεια και την αγάπη σου για αυτό που τους παρουσιάζεις. Και αυτό είναι κάτι που μ’ αρέσει όταν υπάρχει.

Μ.Σ.: Οι Γάλλοι όπως φαίνεται αγαπούν πολύ την ελληνική κουλτούρα, τη μουσική μας και τη χώρα μας γενικότερα. Ιδίως το κοινό που έρχεται στις συναυλίες μας, είναι κοινό « εκπαιδευμένο » και πολύ ενθουσιώδες. Στο τέλος κάθε συναυλίας, συχνά λένε ότι ταξιδεύουν μαζί μας.

Το ρεμπέτικο τραγούδι έχει ιδιαίτερο στίχο. Δεν σας φόβισε το γεγονός ότι δεν είναι κατανοητός από τους γάλλους θεατές; Πώς «ξεπερνιέται» το εμπόδιο της γλώσσας σε αυτή την περίπτωση;

Μ.Κ: Προσπαθούμε κάποιες φορές να συζητάμε  αποσπάσματα των στίχων σε κάποια τραγούδια που θεωρούμε πιο σημαντικά. Σε γενικές γραμμές, όμως, ο ελληνικός στίχος δεν αποτελεί εμπόδιο. Όπως δεν αποτελεί και στην Ελλάδα εμπόδιο όταν πάμε να ακούσουμε συναυλίες καλλιτεχνών από άλλες χώρες…Δεν έχουμε την προσδοκία κάποιος πορτογάλος καλλιτέχνης να τραγουδήσει Fados στα ελληνικά, σωστά;

Χ.Π.: Το θέμα της γλώσσας υπάρχει σε όλες τις “εθνικές” μουσικές και η αντιμετώπιση από τον συνειδητοποιημένο ακροατή είναι πάνω-κάτω η ίδια. Προσπαθεί να πληροφορηθεί τα θέματα που σε γενικές γραμμές πραγματεύονται τα τραγούδια και αφήνει τα υπόλοιπα να τα αισθανθεί ακούγοντας. Έτσι, μερικές φορές η μουσική πλησιάζει στ’ αυτιά και την αντίληψή του σε είδη οργανικής (instrumental) μουσικής που απλά δεν έχουν στίχο, αλλά μπορεί να είναι το ίδιο ή και περισσότερο εκφραστικά. Όπως ειπώθηκε ήδη, το γεγονός ότι δε μιλάω αραβικά ή ισπανικά δεν με εμπόδισε να ακούσω π.χ. τη Fayrouz ή τους Buena Vista Social Club…

Μ.Σ.: Συνήθως προσπαθούμε να δίνουμε μια εικόνα για το κάθε τραγούδι στα γαλλικά. Δυο-τρεις φράσεις που να περιγράφουν την ιστορία του κάθε κομματιού. Από εκεί και πέρα η ελληνική ως ξένη γλώσσα εδώ είναι τόσο εμπόδιο όσο για κάποιον Έλληνα που ακούει ένα τραγούδι γαλλικό ή ιταλικό ή ισπανικό χωρίς να γνωρίζει τη γλώσσα.

Τι το σπουδαίο και συναρπαστικό βρίσκετε στο ρεμπέτικο τραγούδι; Ποιος είναι ο λόγος που εξακολουθεί και συγκινεί το κοινό;

Μ.Κ.: Νομίζω η απλότητα και η αμεσότητα της μουσικής και των στίχων τους…και εννοείται όλη η ιστορία που κουβαλούν.

Χ.Π.: Η αλήθεια του. Χωρίς πολλά-πολλά, είναι όσο αληθινό και δυνατό είναι το flamenco ή τα blues.

Μ.Σ.: Η αμεσότητα, η απλότητα και η αλήθεια που κρύβονται μέσα σ’ αυτά τα τραγούδια αγγίζουν απ’ ευθείας την καρδιά. Όσο κοινότυπο κι αν ακούγεται, είναι αλήθεια και ο βασικός λόγος πιστεύω για τον οποίον πολλοί άνθρωποι αγαπούν αυτήν τη μουσική. Το σπουδαίο είναι ότι πια είναι μέρος της ιστορίας μας και της ζωής μας.

Ποιο είναι το δικό σας αγαπημένο ρεμπέτικο, που όταν το τραγουδάτε συγκινείστε πάντα;

Μ.Κ.: Το μινόρε της ταβέρνας του Π.Τούντα…Σα να με χτυπάει ηλεκτρικό ρεύμα κάθε φορά…

Χ.Π.: Αυτό έχει να κάνει και με προσωπικές ιστορίες και βιώματα…Το “Σα μαγεμένο” του Μπαγιαντέρα…και η “Δροσούλα” του Τσιτσάνη, γιατί μιλάει για κάποιο πρόσωπο, το Σιδέρη, που ήταν ας πούμε μακρινός μου συγγενής, θείος του πατέρα μου.

Μ.Σ.: Πάρα πολλά. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω ένα. Από πολλές και διαφορετικές περιόδους, από πολλούς και διαφορετικούς δημιουργούς. Δεν μπορώ να συγκρίνω. Κι αν αρχίσω να αναφέρω ονόματα και τίτλους θα το χάσω στο τέλος, αλλά ξέρω ότι είναι σίγουρα πάρα πολλά.

Ποια ιστορία που έχει σχέση με το ρεμπέτικο σας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση και θα θέλατε να τη μοιραστείτε μαζί μας;

Μ.Κ.: Το ρεμπέτικο είναι γεμάτο μικρές μυστικές ιστορίες…αρκεί να κάνεις μία καλή ανάγνωση στους στίχους κι όλα αποκαλύπτονται.

Χ.Π.: Δεν έχω πολλά, μόνο τις ιστορίες που μου είχε διηγηθεί ο πατέρας μου, π.χ.  για την παρέα των τριών στη Θεσσαλονίκη: Τσιτσάνης, Σιδέρης, Δαλαμάγκας, έπαιρναν ένα βαρκάκι και ανοίγονταν στο Θερμαϊκό για κουβέντα…γύριζαν το βράδυ.

Μ.Σ: Για τον ίδιο λόγο που δεν μπορώ να ξεχωρίσω ένα τραγούδι ως αγαπημένο δεν μπορώ να αναφέρω και μία μοναδική ιστορία σχετική μ’ αυτό. Όλα τα ρεμπέτικα τραγούδια μιλούν για μια ιδιαίτερη ιστορία που φωτογραφίζει κάθε φορά το μέρος, τους ανθρώπους, την εποχή…

Θα ήθελα να μοιραστείτε μαζί μας κάποια συναισθήματα απ’ την πρόσφατη εμφάνισή σας στο “Le Funiculaire” στη Μασσαλία.

Μ.Κ.: Χαμόγελα. Ικανοποίηση. Παιδική χαρά.

Χ.Π.: Ήταν όμορφα. Γιατί ήταν ακριβώς σα να παίζαμε στο σπίτι. Καλαμπούρι, τραγούδι…

Μ.Σ.: Αγαπημένοι μας άνθρωποι και πολλοί άγνωστοι, να μοιραζόμαστε όλοι μαζί την ίδια χαρά, χωρίς να μιλάμε την ίδια γλώσσα. Εξαιρετική η δύναμη της μουσικής στο να φέρνει ανθρώπους από διαφορετικούς κόσμους τόσο κοντά.

Δεν μπορώ να μην σας ρωτήσω για τις σκέψεις σας σχετικά με τις επιθέσεις στο Παρίσι. Πώς βιώνουν την «απειλή» στην περιοχή, τι συζητάτε στις παρέες με τους Γάλλους;

Μ.Κ.: Βιώνουμε διαφορετικές σελίδες της ιστορίας παντού, όχι μόνο στη Γαλλία…αλλάζουν τα δεδομένα μας…Όλοι είμαστε μαγκωμένοι, προβληματισμένοι…τροφή για σκέψη. Αυτό νομίζω ότι θέλω να κρατήσω από αυτά…να μάθω να ταΐζω μόνη μου και περισσότερο το μυαλό μου…να σκεφτώ αλλιώτικα.

Χ.Π.: Είναι άλλη μια ιστορία που έχει να κάνει με την αγριότητα της ανθρώπινης φύσης. Ένα ακόμα παιχνίδι σκάκι των “ισχυρών” που πληρώνουν ως συνήθως οι αμέτοχοι και οι αθώοι από όποιο σημείο του πλανήτη κι αν προέρχονται.

Οι υγιώς σκεπτόμενοι Γάλλοι, και είναι πολλοί, προσπαθούν να καταλάβουν τι φταίει, ποιος φανατίζει ποιον, ποιος οπλίζει ποιον…ξέρουν άτι ο φανατισμένος με οτιδήποτε, από θρησκεία μέχρι ιδεολογία και ποδοσφαιρική ομάδα, αφήνει εκ των πραγμάτων το μυαλό του να ατροφήσει…και γίνεται ιδανικό εργαλείο στα χέρια των επιτήδειων. Προσπαθούμε όλοι να καταλάβουμε με τι είδους φως θα υποχωρήσει περισσότερο το σκοτάδι.

Μ.Σ.: Αυτό που λες « ως εδώ, φτάνει πια ».  Και όχι μόνο στη Γαλλία, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Κουράγιο, υπομονή, δύναμη, αλληλεγγύη και συντροφικότητα. Είναι τεράστια η κουβέντα αν θέλουμε να το αναλύσουμε περισσότερο. Η σωστή εκπαίδευση και ο σεβασμός στον πολιτισμό είναι πάντως η απειλή γι’ αυτούς που μας απειλούν. Και οι ίδιοι άλλωστε εκεί στοχεύουν. Μεγάλη κουβέντα. Ας τ’ αφήσουμε καλύτερα εδώ προς το παρόν.

Ποια ιστορία σχετικά με κάποια εμφάνισή σας θα θυμάστε για πάντα και δεν βαριέστε να τη διηγείστε στους φίλους σας;

Μ.Κ.: Αυτά μένουν μεταξύ φίλων, δεν νομίζεις; Κάτι σαν το Las Vegas…Ας μην εκτεθούμε τελείως….

Χ.Π.: Αυτά τα πράγματα είναι ανεξάντλητα, ιδίως μεταξύ των μουσικών…για παράδειγμα μπαίνεις στην Καλαμπάκα για να πας για πρόβα ήχου και πληροφορείσαι τηλεφωνικά οτι έγινε ένα μικρό  (;) λάθος και παίζεις τελικά στην Καλαμάτα…

Μ.Σ.: Πολλά τα ευτράπελα που γίνονται και πολλές οι ιδιαίτερες στιγμές, όλες διαφορετικές μεταξύ τους. Θα μπορούσα ν’ αναφέρω κι από κάτι για κάθε μία εμφάνιση.

Πού, πότε και με ποιες συνθήκες θα γινόταν το ιδανικό live για εσάς;

Μ.Κ: Δεν υπάρχει το ιδανικό live…Αυτή είναι η αγωνία αλλά και η κινητήριος δύναμη των καλλιτεχνών, θαρρώ. Αν μπορούσα όμως να βάλω κάποιες συνιστώσες στο παιχνίδι, θα έλεγα καλή παρέα, καλή μουσική και κοινό που να σέβεται και να κρίνει την κάθε στιγμή μας καλοπροαίρετα…ακόμα κι αν η κριτική αυτή δεν είναι υπέρ μας.

Χ.Π.: Δεν υπάρχει μάλλον τρόπος να περιγραφούν με κάποια ακρίβεια αυτές οι συνθήκες…μπορεί να προκύψει εξαιρετικό live με πολλούς και απολύτως διαφορετικούς τρόπους. Γενικά, ένας καλός δείκτης είναι ο βαθμός αλληλεπίδρασης και ο συντονισμός με τους ακροατές…αλλά όχι μόνο.

Μ.Σ.: Δεν ξέρω αν υπάρχει το ιδανικό live. Κάθε παίξιμο έχει και τα  δικά του χαρακτηριστικά και έτσι τελικά φτιάχνονται στιγμές και ιστορίες αξέχαστες για εμάς και τους ανθρώπους που είναι μαζί μας στη σκηνή ή κάτω από τη σκηνή.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας;

Μ.Κ.: Παραστάσεις, ηχογραφήσεις και ρακοποσίες…

Χ.Π.: Πολλά μικρά, κι ένα μεγάλο: να συνεχίσω να ζω σαν καλλιτέχνης.

Μ.Σ.: Τα επόμενα σχέδια είναι να είμαστε καλά και υγιείς για να μπορούμε να κάνουμε επόμενα σχέδια

Και, τέλος, ποιο είναι το πιο τρελό σας όνειρο για το μέλλον;

Μ.Κ.: Να παραμείνω υγιής και δημιουργική ως τα βαθιά γεράματα…

Χ.Π.: Δεν είναι εξυπνακίστικο, αλλά…να συνεχίσω να ζω απλά και ταπεινά, σαν άνθρωπος και σαν καλλιτέχνης.

Μ.Σ: Να μπορώ επιτέλους να διακτινιστώ. Πολλά τα ταξίδια, τα αεροπλάνα, τα τρένα, τα πάνε-έλα… Καλομελέτα κι έρχεται όμως. Μπορεί να μην είμαι πια σ’ αυτόν τον κόσμο για να το ζήσω, αλλά είναι σίγουρα στα σκαριά να γίνει.

 

Marianna says: «Μπορείς να παρακολουθείς τους Rebetologie Trio στη Fan Page τους στο Facebook και να βλέπεις αποσπάσματα από live τους στο κανάλι τους στο YouTube».

Γαλλία. Μέρα τρίτη.

Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Αυτή τη Δευτέρα το πρωί είμαι πολύ κουρασμένη. Ξύπνησα και σήμερα με πονοκέφαλο. Με το «γιατί» να παραμένει αναπάντητο και το φόβο να σιγοκαίει στα σωθικά.

Αλεξάνδρα Σιδερίδου Φιλόλογος – Υπ. Δρ. Ιστορίας της Τέχνης και Αρχαιολογίας

Read more

Welcome to Rennes: Καλώς ορίσατε στη δεύτερη μεγαλύτερη braderie της Γαλλίας!

 Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Ερωτεύτηκα την πόλη της Ρεν από την πρώτη στιγμή που βρέθηκα εδώ πριν από τρία χρόνια ακριβώς. Ομολογώ ότι το να ζεις σε μια ευρωπαϊκή πόλη σημαίνει αναμφισβήτητα ότι θα δεις πολλά νέα πράγματα, άλλα ίσως σε ξενίσουν ενώ άλλα ίσως σε εκπλήξουν. Σίγουρα, όμως, κάθε πόλη έχει να σου προσφέρει μοναδικές εικόνες και νέες εμπειρίες! Η Ρεν με τα μεσαιωνικά κτίρια και τον «ιδιάζοντα» αέρα της μου έδωσε εξαρχής την εντύπωση ότι πρωταγωνιστώ σε κάποια ταινία του παλιού γαλλικού κινηματογράφου.

Αλεξάνδρα Σιδερίδου

 

Read more

Μένεις ή φεύγεις, όλα έχουν το τίμημά τους

 Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Τον τελευταίο καιρό παρατηρώ ότι έχουμε αναλωθεί, άθελά μας, σ’έναν »αγώνα λόγων», στην προσπάθειά μας να αιτιολογήσουμε την απόφασή μας να μείνουμε στην Ελλάδα ή να φύγουμε στο εξωτερικό. Καθημερινά, ξεπετιέται κι ένα κείμενο με σκέψεις νέων ανθρώπων που είτε έχουν φύγει για αναζήτηση »καλύτερης προοπτικής» στο εξωτερικό ή παρέμειναν στην Ελλάδα για να παλέψουν και να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους στις δύσκολες συνθήκες που αντιμετωπίζει η χώρα μας.

Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Read more

Alex meets…Sahite Gaye

 Αλεξάνδρα Σιδερίδου

«Πάμε Σενεγάλη»; Κάθε φορά που κάνω μια συνέντευξη, νιώθω ότι με τις λέξεις του ο κάθε καλεσμένος μού «ανοίγει διάπλατα τις πόρτες της χώρας του» κι εγώ ενθουσιασμένη τρέχω να την ανακαλύψω! Αυτή τη φορά σε καλώ να ταξιδέψουμε μαζί στη Σενεγάλη, μέσα από τις λέξεις και τις εικόνες του Sahite Gaye, υποψήφιου διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Ρεν ΙΙ της Γαλλίας.

Αλεξάνδρα Σιδερίδου

 

Read more

Alex meets…Anna Usova

 Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Είναι νέοι από όλο τον κόσμο, ζουν, σπουδάζουν, διασκεδάζουν στη Γαλλία και μας απαντούν σ΄ένα…αλλιώτικο ερωτηματολόγιο! Η Άννα είναι η νέα μου φίλη! Είναι από τη Ρωσία, τελείωσε το τμήμα Δημοσιογραφίας και δούλεψε ως δημοσιογράφος σε εφημερίδα στην Αγία Πετρούπολη! Στα 24 της βρέθηκε στη Γαλλία για να κάνει το μεταπτυχιακό της στην Πληροφορία και Επικοινωνία και να δοκιμάσει τον εαυτό της στο εξωτερικό!

Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Read more

Alex meets…Bahram Kiani

 Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Είναι νέοι από όλο τον κόσμο, ζουν, σπουδάζουν, διασκεδάζουν στη Γαλλία και μας απαντούν σ΄ένα…αλλιώτικο ερωτηματολόγιο! Αυτή τη φορά συνάντησα τον Μπάχραμ, Ιρανό σκηνοθέτη και διδακτορικό φοιτητή στην Επικοινωνία και Πληροφορία.

Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Read more

Alex meets… Ramy Ben Romdhane

 Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Είναι νέοι από όλο τον κόσμο, ζουν, σπουδάζουν, διασκεδάζουν στη Γαλλία και μας απαντούν σε ένα…αλλιώτικο ερωτηματολόγιο! Αυτήν τη φορά, συνάντησα το Ράμυ από την Τυνησία, μεταπτυχιακό φοιτητή και Αντιπρόεδρο του συνδέσμου Erasmus Student Network (ESN) Rennes sans frontières.

Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Read more

Alex meets…Brigitte Theil

 Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Είναι νέοι από όλο τον κόσμο, ζουν, σπουδάζουν, διασκεδάζουν στη Γαλλία και μας απαντάνε σε ένα…αλλιώτικο ερωτηματολόγιο! Αυτήν την εβδομάδα συνάντησα την Mπριγγίτε, μια γλυκιά Γερμανίδα με τα πιο όμορφα μεγάλα γαλανά μάτια που είδα ποτέ και με βλέμμα που αποπνέει απόλυτη ηρεμία.

Αλεξάνδρα Σιδερίδου

Read more