Ted Papakostas | Ο archaeostoryteller που γράφει insta ιστορία!

Σταμάτα ό,τι κάνεις και κάνε follow αυτόν το λογαριασμό στο Instagram. Εναλλακτικά, θα χάσεις τη μοναδική ευκαιρία να απολαύσεις ένα διαφορετικό μάθημα αρχαιολογίας με posts τύπου «Sex and the City» ancient version για την πιο cougar θεά ή «shopping star για αρχαίους αθλητές». Λίγο πριν, διάβασε τη συνέντευξη με το δημιουργό του archaeostoryteller Ted Παπακώστα, ο οποίος συνδυάζει γνώσεις, έρευνα και χιούμορ σ’ ένα insta αποτέλεσμα που… γράφει ιστορία!

Συνέντευξη: Μαρία-Άννα Τανάγια

Θέλω να μου πεις τη δική σου ιστορία πρώτα (ξέρω πως είσαι Θεσσαλονικιός με διδακτορικό στην Αρχαιολογία). Τι είναι εκείνο που σε τράβηξε ν’ ασχοληθείς μ’ αυτόν τον τομέα;

Δύσκολο να σου απαντήσω πέρα από την τυπική απάντηση πως πάντα μου άρεσε η αναζήτηση του παρελθόντος είτε για την ανακάλυψη αρχαίων πολιτισμών, είτε για τη μαγεία της εξερεύνησης. Έχει μεγάλη απόλαυση να καταφέρνεις να αντιληφθείς πώς ζούσαν άλλοι άνθρωποι πριν από χιλιάδες χρόνια, σε συνθήκες τελείως διαφορετικές από τις δικές μας, αλλά με τόσα κοινά χαρακτηριστικά. Πεινούσαν, διψούσαν, πονούσαν, αγωνιούσαν, ζήλευαν, αγαπούσαν. Και τα ερείπια που έμειναν πίσω εξάπτουν τη φαντασία. Εντέλει ανακάλυψα ότι η αρχαιολογία στην πράξη είναι πολύ διαφορετική και παρότι τα αποτελέσματά της είναι συναρπαστικά και ενδιαφέροντα, οι διαδικασίες της είναι επίπονες και κουραστικές και καθόλου εντυπωσιακές (τύπου Ιντιάνα Τζόουνς) σε αντίθεση με το τι μπορεί να έχει το ευρύ κοινό στο μυαλό του. Πάντως σίγουρα δεν μετάνιωσα ούτε μετανιώνω και νιώθω τυχερός που βρήκα από νωρίς έναν τομέα που μου κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον.

Θέλω να μοιραστείς μαζί μας μια ιστορία που άκουγες από παιδί για τον Όλυμπο και τους αρχαίους θεούς.

Δεν έχω να σου μοιραστώ κάτι που δεν ξέρεις κατά πάσα πιθανότητα ήδη (γιατί με ρώτησες κάτι που άκουγα από παιδί – από παιδιά όλοι ακούγαμε τις ίδιες όμορφες ιστορίες μυθολογίας) αλλά μου δίνεις αφορμή να σχολιάσω κάτι που θεωρώ αναγκαίο. Παραδόξως, από τα λίγα πράγματα που γνωρίζουμε καλά είναι η μυθολογία μας. Και πάλι φιλτραρισμένη, γιατί η αυθεντική είναι πιο ωμή, σοκαριστική και ενδιαφέρουσα, απλά δεν είναι πάντα για παιδικά αυτιά και μάτια, είτε λόγω βίας είτε λόγω σεξουαλικού περιεχομένου (η αρχαία κοινωνία ήταν λίγο πιο «ανεκτική» σε αυτά από ότι οι σύγχρονες κοινωνίες). Αυτό που δε γνωρίζουμε καλά, είναι η αρχαιολογία και η αρχαιότητα πέραν της μυθολογίας. Η μυθολογία δεν είναι αρχαιολογία, ούτε είναι το άμεσο αντικείμενο μελέτης των αρχαιολόγων.

Θα ήταν καλό να μπορούσαμε να αποκτήσουμε μια πιο καλή, σφαιρική αντίληψη της αρχαιότητας, πέρα από τα (υπέροχα κατά τα άλλα) μυθολογικά επεισόδια που ακόμη μας μαγεύουν. Πάντως, είναι όμορφο που όλοι μας ξέρουμε τους δώδεκα θεούληδες του παρελθόντος!

Συνήθως όσοι ασχολούνται με την αρχαιολογία κάπως σαν να αποστρέφονται το χιούμορ σχετικά με την επιστήμη τους. Εσύ πώς αποφάσισες να δημιουργήσεις αυτό το «μαργαριτάρι» στο Instagram;

Δεν ξέρω αν αποστρέφονται το χιούμορ όσοι ασχολούνται με την αρχαιολογία. Πρώτον, το χιούμορ είναι πολύ υποκειμενικό και δεν μπορείς να περιμένεις κάθε τύπος χιούμορ να αρέσει σε όλους. Η σύντομη εμπειρία του archaeostoryteller (έχει ζωή ενάμισι έτους μόνο), μου έχει δείξει ότι πολλοί συνάδελφοι απολαμβάνουν και στηρίζουν τη δουλειά που κάνω στο να συνδυάζω χιούμορ και αρχαιολογική πληροφορία. Οι περιπτώσεις «κατάκρισης»  ήταν ελάχιστες, και είμαι ευγνώμων σε όλους τους συναδέλφους (ή επιστήμονες συναφών κλάδων) που με στήριξαν και με στηρίζουν με τα θετικά τους σχόλια και αντιδράσεις. Γενικά ο επιστημονικός λόγος είναι αναγκαστικά πολύ περίπλοκος και κουραστικός, ακόμη και για εμάς τους σχετικούς με την ορολογία και τα νοήματά του, πόσω μάλλον για το ευρύ κοινό. Η όλη λογική του archaeostoryteller είναι να βγάλει κάθε «δύσκολη λέξη» και νόημα από τη μέση. Μπορείς να γελάσεις και να συγκινηθείς με την ιστορία. Την ιστορία σου, την ιστορία μας όλων.

Σκέφτομαι πως αν κάποιος παρακολουθεί το λογαριασμό σου θα αρχίσει να αγαπά την αρχαιολογία πολύ περισσότερο από ό,τι διαβάζοντας μελέτες και επιστημονικές αναλύσεις. Ποιο είναι το πιο αστείο ή συγκινητικό σχόλιο που έχεις λάβει;

Ο archaeostoryteller δεν προσπαθεί να υποκαταστήσει τις μελέτες και τις επιστημονικές αναλύσεις. Αν δεν υπήρχαν αυτές, και αν δεν είχαν ξοδευτεί ζωές ολόκληρες στην επίπονη και χρονοβόρα μελέτη των αρχαιολογικών καταλοίπων, δε θα υπήρχε ούτε το υλικό ούτε η γνώση σήμερα για να μπορούμε να μεταδώσουμε (είτε με το χιούμορ, είτε ως εκπαιδευτικά προγράμματα).

Οι μελέτες δεν είναι από τη φύση τους φτιαγμένες για να είναι εύπεπτες. Ένα βιβλίο εκατοντάδων σελίδων μπορεί να είναι γεμάτο «ανιαρές» εκ πρώτης όψεως, πληροφορίες επιστημονικού ενδιαφέροντος, αλλά η χρησιμότητά του και η συμβολή του στην προώθηση της επιστημονικής γνώσης είναι τεράστια.

Ο archaeostoryteller προσπαθεί να μεταδώσει με τον πιο απλό και εύληπτο τρόπο την πληροφορία αυτή, ξεφλουδίζοντας το επιστημονικό περίβλημα για να φτάσει στο ευρύ κοινό η ουσία της αρχαιολογίας. Το χιούμορ βοηθάει πολύ σε αυτό.

Το πιο σύνηθες σχόλιο (που με τιμάει) είναι πως κάπως έτσι θα μπορούσε να διδάσκεται η αρχαιότητα. Αλλά δεν είναι αυτό το πιο συγκινητικό. Αυτό που απολαμβάνω περισσότερο είναι να μου λένε πως αδιαφορούν για την ιστορία, αλλά με το χιούμορ και την απλότητα της παρουσίασης που παρέχω, τους αρέσει και τους κερδίζει επιτέλους. Και αυτό θεωρώ τη μεγαλύτερη τιμή και επιτυχία.

Πόση ώρα χρειάζεσαι για να ετοιμάσεις ένα post ή ένα story;

Από 15 λεπτά, αν μου έρθει ιδέα και έμπνευση, μέχρι και δίωρο ή τρίωρο. Επίσης, τα ετοιμάζω αρκετό καιρό πριν, και τα ξανακοιτώ με καθαρό μάτι μέρες μετά για να δω αν ακόμη μου φαίνονται άξια να δημοσιευτούν. Ο σκοπός είναι να μου αρέσουν εμένα πρώτα από όλα. Απολαμβάνω αυτό που κάνω για μένα πρωτίστως. Το ότι απέκτησε η δουλειά αυτή ένα κοινό που διευρύνεται φυσικά, μου δίνει τεράστια ευχαρίστηση, ικανοποίηση και όρεξη για συνέχεια. Μερικές φορές, οι ιστορίες που μου αρέσουν εμένα, αρέσουν σε λιγότερο κοινό, από άλλες που θεωρώ όχι και τόσο καλές, αλλά οι αντιδράσεις του κόσμου για αυτές είναι πολύ πιο θερμές. Ίσως δεν έχω απόλυτο κριτήριο, ή παραμένω ένας αρχαιολόγος που δε θα έχει ποτέ πλήρη εικόνα του πώς μπορεί να βλέπει την αρχαιολογία ένας ουδέτερος νους.

Σκέφτομαι επίσης ότι το conceptpop archaeology” θα έπρεπε να διδάσκεται στα σχολεία! Πώς θα σου φαινόταν ως ιδέα;

Θα ήταν ωραίο να προσαρμόσουμε όντως τη διδασκαλία της ιστορίας στα σχολεία σε κάτι πιο εύπεπτο για τα παιδιά. Η ποπ αρχαιολογία είναι σίγουρα κάτι βοηθητικό. Ο Archaeostoryteller για παράδειγμα, δεν απευθύνεται σε παιδιά. Το χιούμορ ή η θεματολογία που χρησιμοποιώ δεν είναι πάντα κατάλληλη ή αντιληπτή από παιδιά. Αλλά άλλες μορφές ποπ αρχαιολογίας ή ποπ ιστορίας σίγουρα θα έδιναν μια καινούργια ώθηση. Πάντως, αν με ρωτάς προσωπικά, το πρόβλημά μας δεν είναι τόσο στο πώς μεταδίδουμε την ιστορία στα παιδιά. Προφανώς και όταν είναι στείρα η ύλη και παραφορτωμένη με πληροφορίες δε βοηθάει. Αλλά το πρόβλημα είναι ότι ως ενήλικες δεν έχουμε ενδιαφέρον για την ιστορία, την αρχαιολογία και τον πολιτισμό. Όσο και να προσπαθείς να διδάξεις τα παιδιά, όσο κρατάς την ενασχόληση με την αρχαιότητα (και την ιστορία γενικά) ως παιδική ασχολία, ως τέτοια θα παραμένει. Τα παιδιά διδάσκονται από το παράδειγμά μας, όχι την συμβουλή μας. Γι’ αυτό στοχεύω στο ενήλικο κοινό. Είναι μια μικρή προσπάθεια, με όσες δυνάμεις έχω, να σπάει ο φαύλος κύκλος και να αγαπήσουν κι άλλοι ενήλικοι το παρελθόν. Το να γκρινιάζουμε ότι δεν τα διδαχτήκαμε καλά πριν πολλά χρόνια δεν εξυπηρετεί πουθενά. Να πάμε και εμείς ως ενήλικες σε ένα μουσείο, σε έναν αρχαιολογικό χώρο. Αν δε μας αρέσει κάτι (η προσβασιμότητα, η παροχή πληροφοριών για το χώρο) να το διεκδικήσουμε! Δεν έχουμε απλά το δικαίωμα να το κάνουμε, έχουμε και καθήκον μη σου πω.

Θα ήθελα να  μοιραστείς μαζί μας το πώς ένιωσες στη σκηνή του tedxAthens.

Η όλη εμπειρία του Tedx Athens ήταν απίστευτη. Αλλά όντας ένας άνθρωπος με φοβία στο να μιλάει δημόσια, ήταν ένα τεράστιο βήμα για μένα. Το μυστικό είναι οι πρόβες. Πρόβες, πρόβες, πρόβες… να ξέρεις εσύ τι θες να πεις. Ήξερα τι ήθελα να πω, το ήξερα τόσο καλά και το πίστευα που όταν πια έφτασα εκεί, και ξεκίνησα, απλά κύλησε από μόνο του, και μπόρεσα και αυτοσχεδίασα, και πρόσθετα λεπτομέρειες εκείνη τη στιγμή. Ο χρόνος σταματάει και σε μια στιγμή όλα είχαν τελειώσει. Η αντίδραση του κόσμου ήταν καλύτερη από ότι περίμενα. Και μάλιστα πίστευα ότι στερούνταν ιδιαίτερου χιούμορ η ομιλία μου (γιατί είχα αφαιρέσει τελευταία στιγμή κάποια αστεία). Παρά ταύτα, το κοινό φάνηκε να το απόλαυσε περισσότερο από ό,τι περίμενα! Ε, μετά κι εσύ σαν κοκόρι θα περπατούσες.

Πες μου την πιο αγαπημένη σου αρχαιολογική ιστορία.

Αγαπημένη μου ιστορία δεν νομίζω ότι υπάρχει. Όχι μόνο μια πάντως. Προσωπικά αγαπώ τις ιστορίες εμπνευσμένες από την κεραμική, που είναι σαν φωτογραφίες των ίδιων των αρχαίων, για το πώς έβλεπαν τους εαυτούς τους! Η πιο «αδικημένη» μου ιστορία, νομίζω πως ήταν η ιστορία του Βιρ Γκόρντον Τσάιλντ, ενός πολύ πρωτοποριακού και επιδραστικού αυστραλού αρχαιολόγου, πριν από έναν αιώνα, που ακόμη θεωρείται κορυφή. Η προσωπική ζωή των πιονέρων της επιστήμης έχει τεράστιο ενδιαφέρον για εμένα. Ο Σλήμαν παραποιούσε τα στοιχεία για να φτιάξει την ιστορία που ο ίδιος ήθελε να πει, ο Έβανς είχε έναν ψωνισμό και μια μεγαλομανία που τον οδήγησε να βγάλει λάθος συμπεράσματα και να εμμένει σε αυτά μέχρι που πέθανε (πλέον όλοι συμφωνούμε ότι έκανε λάθος). Και άλλοι όμως, έδωσαν τη ζωή τους για την ανακάλυψη του παρελθόντος! Ο διάσημος Λώρενς της Αραβίας γνώρισε την Αραβία όταν πήγε να μελετήσει την κεραμική σε μια ανασκαφή στην έρημο! Ο Φρόιντ εμπνεύστηκε από τις, τότε νέες, μεθόδους ανασκαφής, ώστε να «ξεφλουδίζει τον ανθρώπινο ψυχισμό» όπως ο αρχαιολόγος τον αρχαιολογικό χώρο στην ανασκαφή, η Άγκαθα Κρίστι, παντρεμένη με αρχαιολόγο, εμπνέονταν διάφορες ιστορίες βλέποντας την δουλειά του ντετέκτιβ που έκανε ο σύζυγός της, προσπαθώντας να ξεδιαλύνει τι συνέβη στο παρελθόν!

Έχοντας διαβάσει τόσο και τόσο, ποιος αρχαίος θα ήθελες να ήσουν;

Κανένας. Γιατί να ήθελα να είμαι; Μου αρέσει ο εικοστός πρώτος αιώνας με την τεχνολογία του, τα επιτεύγματά του, τον μεγαλύτερο κόσμο του και τις δυνατότητές του. Θα ήθελα να μπορώ να ταξιδέψω για λίγο τότε, αλλά σίγουρα όχι να ζήσω σαν αυτούς. Μπάνιο μια φορά το μήνα, πατάτες, φασόλια, ντομάτες, καλαμπόκια άγνωστα πράγματα γιατί δεν είχαν έρθει ακόμη στο δυτικό κόσμο, μέσος όρος θνησιμότητας τα 40, πόλεμος συνέχεια, κι όταν νύχτωνε άντε κανένα λυχνάρι να έκαιγε. Κατάθλα σκέτη.

Η ιστορία τελικά κάνει κύκλους; Παρατηρείς επαναλαμβανόμενα μοτίβα σε ιστορίες ανεξαρτήτως εποχής;

Να αυτά δεν μπορώ. Να ρωτήσεις τους επίσημους, «σοβαρούς» ιστορικούς. Εγώ θα συνεχίσω να σου λέω ιστορίες παράξενες και αστείες από άλλες εποχές. Για να βλέπουμε ότι η ανθρωπότητα ήταν είναι και θα είναι, καμιά φορά βλαμμένη, καμιά φορά μοναδικά υπέροχη!