Θάνατος, μια αυτοπροσωπογραφία

Εύη Βουλγαρίδου

Η έκθεση Death, a self-portrait της Wellcome Collection περιλαμβάνει γύρω στα τριακόσια εκθέματα μιας ιδιαίτερης συλλογής αφιερωμένης στην αντικρουόμενη σχέση μας με το θάνατο. Μια καυστική προσέγγιση στη θνησιμότητα των ανθρώπων που ερευνά τους τρόπους που φοβόμαστε, απεχθανόμαστε, αλλά και που δεχόμαστε αυτή την υπενθύμιση της μη μοναδικότητάς μας.

Εύη Βουλγαρίδου

Η έκθεση είναι ιδιαίτερα πολυδιάστατη. Ένα μωσαϊκό που αποτελείται από πίνακες, ιστορικά αντικείμενα και επιστημονικά δείγματα από όλο τον κόσμο. Μια εντυπωσιακή γκάμα από φωτογραφίες, εικονογραφήσεις μαθημάτων ανατομίας, καρτ ποστάλς από πρόσωπα που έφυγαν, ανθρώπινα απομεινάρια, αναγεννησιακούς vanitas πίνακες, μεξικάνικα papier-mâché γλυπτά για τη γιορτή της ημέρας των Νεκρών, που αποδεικνύει ότι ο θάνατος και το άγνωστο που τον περιβάλλει θα αποτελούν πάντα δυνατή πηγή έμπνευσης και δημιουργίας.

Μπαίνοντας μέσα, υπάρχουν πέντε –μακάβρια μέχρι και συγκινητικά – δωμάτια που δίνουν την ευκαιρία να εξετάσει το κοινό τα συναισθήματα του απέναντι στη θνησιμότητα αλλά και να δει μέσα από τα έργα, την ιστορία της αιώνιας επιθυμίας του ανθρώπου να απεικονίσει, να αναδείξει και να συμβιβαστεί με την ιδέα του θανάτου.

Χώρος 1 – Ατενίζοντας το Θάνατο
Το πρόβλημα πως κάποτε θα αντιμετωπίσουμε το θάνατο μπροστά μας αναπαριστάται από τους memento mori (στα λατινικά «θυμήσου ότι θα πεθάνεις») πίνακες, που σκοπό έχουν να προειδοποιήσουν για αυτό. Μπορεί η δημιουργία, αλλά και η κατανόηση των συμβολικών και μη έργων τέχνης να μας βοηθήσει να συμβιβαστούμε με αυτή την ιδέα;

Χώρος 2 – Ο χορός του Θανάτου
Σε αυτό το δωμάτιο τα αντικείμενα που εκτίθενται υπογραμμίζουν τη βεβαιότητα του θανάτου και την αδιάκριτη φύση του, κατευθυνόμενη σε κάθε ηλικία και φύλο, σε κάθε κοινωνική και οικονομική κατάσταση, σε κάθε άνθρωπο καλό ή κακό.

Χώρος 3 – Βίαιος Θάνατος
Είναι δυνατόν να γίνει αισθητικά αποδεκτή δουλειά για το βίαιο θάνατο και τις ζημιές που κάνει ο πόλεμος στο σώμα, στην ψυχή και στο μυαλό; Πώς πρέπει να αντιδράσουμε στην τέχνη που πηγάζει από τον τρόμο και την απελπισία; Τα έργα εδώ αναφέρονται κυρίως στον θάνατο που προκαλείται από τους πολέμους, με πίνακες των Goya και Otto Dix να ξεχωρίζουν.

Χώρος 4 – Έρωτας και Θάνατος
Πήρε το όνομα του από τα δύο αντικρουόμενα ένστικτα του ανθρώπου συμφώνα με το Φρόυντ. Το ένστικτο προς τη ζωή, τη δημιουργία και τη σεξουαλικότητα (Eros) και το ένστικτο προς την καταστροφή, την επιθετικότητα, το σαδισμό και το θάνατο (Thanatos). Αυτό το δωμάτιο περιλαμβάνει έργα που εκφράζουν την περίεργη έλξη του ανθρώπου για κάτι που βρίσκεται έξω από τα όρια της ζωής και του θανάτου, της σεξουαλικότητας και το πόνου. Τι σημαίνει η ώθηση που μπορεί να έχουμε στο να δημιουργούμε έργα τέχνης τέτοιας θεματολογίας αλλά και ποια αιτία ωθεί κάποιον να παρακολουθήσει μια τέτοια έκθεση;

Χώρος 5 – Εορτασμός
Εδώ εκτίθενται αντικείμενα συσχετισμένα με το θάνατο, την ταφή και το πένθος διαφόρων πολιτισμών που εκφράζουν την επιθυμία του ανθρώπου να είναι κοντά σε αυτούς που φύγανε. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι θιβετιανές κούπες τελετών φτιαγμένες από ανθρώπινα κρανία, αλλά και τα Ινδονησιακά αγάλματα-φύλακες των τάφων. Ποια χρησιμότητα κατέχουν αυτά τα άψυχα αντικείμενα στην ταφή και στις πένθιμες τελετουργίες και πώς μπορούν να ζωντανέψουν αναμνήσεις που μας συνδέουν με τους νεκρούς;

Η σκέψη, η ανάδειξη και η απεικόνιση της έννοιας του θανάτου μέσω του κινηματογράφου, της λογοτεχνίας, της φιλοσοφίας και της τέχνης πάντα θα αποτελεί μια μάταιη προσπάθεια- και για αυτό το λόγο και συνεχή – μέσα στο χρόνο και στους πολιτισμούς. Όταν αποδεικνύεται ότι το τέλος είναι κοντά, όλα τα πράγματα, όπως και η τέχνη παίρνουν την πιο άμεση, συγκινητική και ειλικρινή υπόσταση τους. Είναι μία πολύ ιδιαίτερη έκθεση. (death6)

Σίγουρα αξίζει λίγο από το…δυστυχώς περιορισμένο μας χρόνο. Για τους φίλους στο Λονδίνο, η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό μέχρι τις 24 Φεβρουαρίου. <strong>Wellcome Collection, 183 Euston Road , NW1 2BE