Ζωή Παπαδάκη: «Πιστεύω στον άδολο ρομαντισμό των οραματιστών και στην κινητοποίηση των απλών ανθρώπων προς την επίτευξη οραμάτων πολιτισμού»

Μαρία-Άννα Τανάγια

Μόλις ολοκληρώσαμε τη συνέντευξη με την Ιωάννα Παπαχατζάκη, εκείνη θέλησε με τη σειρά της να μου προτείνει την επόμενη μου συνέντευξη. Μου ζήτησε, λοιπόν, να κάνω συνέντευξη με τη Ζωή Παπαδάκη, αντιπρόεδρο του Σωματείου Φίλων Πινακοθήκης Βιάννου (της νοτιότερης πινακοθήκης της Ευρώπης), γραμματέα του Πνευματικού Ιδρύματος Βιάννου, φιλόλογο, αρθρογράφο. Μία ακόμα δραστήρια προσωπικότητα που δεν εφησυχάζει και παλεύει για τα οράματά της στις «εσχατιές της χώρας», όπως αναφέρει και η ίδια. Αυτή είναι η γυναίκα που θέλω να κάνει ποδαρικό και να μας εμπνεύσει για τη χρονιά που έρχεται!

Μαρία-Άννα Τανάγια

 

Θα ήθελα να μου μιλήσετε για την Πινακοθήκη Βιάννου. Ποια είναι η ιστορία της;

Η Πινακοθήκη Βιάννου «Σάββας Πετράκης» βρίσκεται στον Κερατόκαμπο, επίνειο της Βιάννου, στα νότια του Ηρακλείου, στις ακτές του Λιβυκού. Την έχουν χαρακτηρίσει ως τη «νοτιότερη πινακοθήκη της Ευρώπης» και παραμένει, ακόμα και σήμερα, παρά τις μεγάλες δυσκολίες, ένας σημαντικός θύλακας πολιτισμού.

Πινακοθήκη Βιάννου

Το 2004 ο Σάββας Πετράκης, καθηγητής Μαθηματικών, με καταγωγή από τη Βιάννο, συλλαμβάνει την ιδέα της δημιουργίας ενός Μουσείου Εικαστικών Τεχνών στον Κερατόκαμπο και κατορθώνει να πείσει τους σημαντικότερους εικαστικούς καλλιτέχνες της σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης να δημιουργήσουν έργα υψηλής αισθητικής αξίας και να τα δωρίσουν στην Πινακοθήκη Βιάννου. Πολλά από τα έργα οι δημιουργοί τους τα εμπνεύστηκαν από το φυσικό κάλλος του Βιαννίτικου τοπίου, τη σπουδαία πολιτισμική παράδοση της περιοχής, καθώς και από τη σημαντική ιστορία της Βιάννου γενικότερα. Αρωγός σε αυτό το εγχείρημα ήταν ο Νίκος Κεσσανλής, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του μοντερνισμού στη ζωγραφική.

Εσωτερικό Πινακοθήκης

Το 2005 γίνονται τα εγκαίνια της πρώτης έκθεσης 80 περίπου έργων σε μια παλιά αποθήκη χαρουπιού στην άκρη του κύματος, η οποία διαμορφώνεται κατάλληλα, για να φιλοξενήσει προσωρινά τα έργα. Τον Αύγουστο γίνονται τα εγκαίνια με παρουσία της κ. Μαρίνας Λαμπράκη – Πλάκα, η οποία στηρίζει αυτή την προσπάθεια με κάθε τρόπο. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους παρουσιάζεται το λεύκωμα των πρώτων έργων στη «Στοά του Βιβλίου» στην Αθήνα. Τον Μάιο του 2006 οργανώνεται έκθεση των έργων στη Βασιλική του Αγ. Μάρκου στο Ηράκλειο. Με τη χρηματοδότηση της Περιφέρειας Κρήτης, το όνειρο γίνεται πραγματικότητα και 250 περίπου έργα από το 2008 έως και σήμερα φιλοξενούνται σε έναν ιδιόκτητο χώρο, ο οποίος ανεγέρθηκε στα ερείπια μιας παλιάς φάμπρικας, ελαιοτριβείου, που δωρήθηκε στον πολιτιστικό σύλλογο Κερατοκάμπου – Καψάλων «Η Βίγλα» και εγκαινιάστηκε από τον τότε πρόεδρο της Ελληνικής δημοκρατίας κ. Κάρολο Παπούλια.

 

Εσωτερικό Πινακοθήκης

 

Ποια έργα φιλοξενεί η νοτιότερη πινακοθήκη της Ευρώπης;

Στην Πινακοθήκη Βιάννου «Σάββας Πετράκης» εκτίθενται έργα ζωγραφικής, γλυπτικής και χαρακτικής πολύ σπουδαίων Ελλήνων που διαμόρφωσαν και καθόρισαν το τοπίο στην Ελληνική Τέχνη κατά το 2ο μισό του 20ου αιώνα έως και σήμερα. Η συλλογή έχει πολυσυλλεκτικό χαρακτήρα με έργα από το Φωτορεαλισμό μέχρι και σύγχρονης τεχνοτροπίας, και συνιστά αντικείμενο διδαχής και εικαστικής ενασχόλησης. Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει έργα που φιλοτέχνησαν οι: Γιάννης Αδαμάκης, Στάθης Ανδρουτσάκης, Άγγελος Αντωνόπουλος, Κλεοπάτρα Απέργη Βερβεροπούλου, Καλλιόπη Ασπαργιωτάκη, Μαργαρίτα Βασιλάκου, Αλέξης Βερούκας, Αριστείδης Βλάσσης, Γιώργος Γεωργιάδης, Γιώργος Γκολφίνος, Βούλα Γουνελά, Παναγιώτης Γράββαλος, Γιώργος Γυπαράκης, Πέτρος Ζουμπουλάκης, Όπυ Ζούνη, Δημήτρης Ζουρούδης, Χρήστος Θεοφίλης, Ειρήνη Κανά, Νίκη Καναγκίνη, Ηλίας Κασάπης, Κυριάκος Κατζουράκης, Νίκος Κεσσανλής, Δημοσθένης Κοκκινίδης, Γιάννης Λασιθιωτάκης, Λίλιαν Λυκιαρδοπούλου, Μιχάλης Μανουσάκης, Γιάννης Μόραλης, Νίκος Μόσχος, Χρήστος Μποκόρος, Χρόνης Μπότσογλου, Δημήτρης Μυταράς, Nelly, Μαριάννα Ξενάκη, Πέτρος Ξενάκης, Pino Pandolfini, Μαρία Παπαχαραλάμπους, Ελένη Παρμακέλη, Γιάννης Παρμακέλης, Τριαντάφυλλος Πατρασκίδης, Γιώργος Πάτσας, Κωνσταντίνος Περάκης, Σοφία Πορταλάκη, Βαγγέλης Ρήνας, Κυριάκος Ρόκος, Παύλος Σάμιος, Ρουμπίνα Σαρελάκου, Δημήτρης και Μανώλης Σαριδάκης, Γρηγόρης Σεμιτέκολο, Βέρα Σιατερλή, Δήμητρα Σιατερλή, Δήμος Σκουλάκης, Βασίλης Σολιδάκης, Ευγένιος Σπαθάρης, Γιάννης Στεφανάκις, Βαγγέλης Τζερμιάς, Γιάννης Τζερμιάς, Κώστας Τσόκλης, Αλέκος Φασιανός, Μανώλης Χάρος κά, σε ελαιογραφίες, υδατογραφίες, ξυλογραφίες, μεταξοτυπίες, χαρακτικά, γλυπτά, φωτογραφίες, κατασκευές, λιθογραφίες, χαλκογραφίες, οξυγραφίες, κολλογραφίες, κεραμικά.

Παράλληλα με το εικαστικό έργο η Πινακοθήκη προχώρησε και σε εκδοτικό έργο. Το 2008 κυκλοφορεί την πρώτη της έκδοση, το βιβλίο «Αποτυπώματα» με κείμενα του αείμνηστου Ν. Γιανναδάκη, εφόρου της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης. Δημοσίευσε λαογραφικά κείμενα, χρονογραφήματα και ανέκδοτα διηγήματα του Βιαννίτη λογοτέχνη Ιωάννη Κονδυλάκη.

 

Ανέκδοτα διηγήματα του Ι. Κονδυλάκη, «Εκ Βιάννου»

 

Το 2010 με ευθύνη της Πινακοθήκης και σε συνεργασία με το τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης διοργανώνει συνέδριο για τον Κονδυλάκη και δημοσιεύει τα Πρακτικά του.

Το 2010 διοργανώνεται σε συνεργασία με την Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας και την κ. Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα, έκθεση με τίτλο «Νέα Αποκτήματα της Εθνικής Πινακοθήκης 1992–2010. Ένας αιώνας νεοελληνικής τέχνης» με έργα σπουδαίων Ελλήνων ζωγράφων όπως: Μπουζιάνης, Βασιλείου, Νικολάου, Σικαλιώτης, Τέτσης, Μυταράς, Φασιανός, Μπότσογλου, Σκουλάκης, Μανουσάκης.

Από 25 Νοεμβρίου 2017 έως 7 Ιανουαρίου 2018 στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αγίου Νικολάου, παρουσιάζονται επιλεγμένα έργα της Πινακοθήκης, σε επιμέλεια του Θεόφιλου Τραμπούλη, με τη συνεργασία του Πολιτιστικού Αθλητικού Οργανισμού του Δήμου Αγίου Νικολάου και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κερατοκάμπου «Η Βίγλα» και το Σωματείο Φίλων της Πινακοθήκης «Σάββας Πετράκης» στην έκθεση με τίτλο «Μια παρήγορη ιδέα».

 

Εγκαίνια έκθεσης στο αρχαιολογικό μουσείο, Αγίου Νικολάου, με το Δήμαρχο Βιάννου, Παύλο Μπαριτάκη

 

Κάθε καλοκαίρι διοργανώνονται υπό την αιγίδα της πινακοθήκης αξιόλογες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις στο γραφικό θέατρο «Κοκόλας», με τον τίτλο «Τέχνες του Νότου». Έχουν γίνει βιβλιοπαρουσιάσεις, θεατρικά έργα, μουσικοθεατρικές παραστάσεις, διαλέξεις για την ιστορία της τέχνης, συναυλίες κρητικής μουσικής, αυθεντικής μουσικής από παραδοσιακούς λυράρηδες και μαντιναδολόγους της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Κρήτης, καθώς και συναυλίες κλασικής μουσικής, όπως του κουαρτέτου εγχόρδων «Έβενος» και έντεχνου ελληνικού τραγουδιού, όπως Θάνου Μικρούτσικου και Αλκίνοου Ιωαννίδη. Όσοι ασχολούμαστε ως μέλη των συμβουλίων που δραστηριοποιούνται γύρω από την πινακοθήκη, πιστεύουμε ακράδαντα ό, τι και ο Σάββας: «Η τέχνη μπορεί να προσφέρει χαρά, απόλαυση και διέξοδο σε όλους, αφού όλοι μπορούν να θαυμάσουν το ωραίο ενστικτωδώς κι ότι σε μια εποχή που απαιτεί επαναπροσδιορισμό αξιών, η πινακοθήκη δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη.»

Συναυλία κουαρτέτου «Έβενος»

 

Θα ήθελα να μου αναφέρετε μερικές στιγμές που ξεχωρίζετε και που σας κάνουν να νιώθετε υπερήφανη που ανήκετε στο δυναμικό της.

Εδώ και τρία περίπου χρόνια γραμματεύω στον πολιτιστικό σύλλογο «Βίγλα», στον οποίο ανήκει η πινακοθήκη, και μόλις πριν από έναν χρόνο εκλέχτηκα αντιπρόεδρος στο Σωματείο Φίλων της Πινακοθήκης με πρόεδρο τον Γιάννη Πετράκη, γιο του αείμνηστου Σάββα. Καταρχάς νιώθω μεγάλη ευθύνη, γιατί οι γονείς μου υπήρξαν από τα ιδρυτικά μέλη του πολιτιστικού συλλόγου αυτού και κατά δεύτερον εξαιρετική τιμή που οι συντοπίτες και συντοπίτισσές μου, μαζί με φιλότεχνους ανθρώπους, αναγνώρισαν σ’ εμένα ικανότητες που μου επιτρέπουν να βοηθήσω, με τις όποιες δυνάμεις μου, στη συνέχιση του έργου αυτού.

 

Τέχνες του Νότου 17

Εκείνο που με συγκινεί όμως βαθύτατα είναι, όταν έρχομαι σε επαφή με σπουδαίους ανθρώπους από το χώρο των τεχνών και όχι μόνο, που αφειδώλευτα προσφέρουν τη βοήθειά τους στηρίζοντας με κάθε τρόπο τις προσπάθειές μας. Για παράδειγμα, πριν δυο χρόνια που επικοινώνησα με τον κ. Θάνο Μικρούτσικο με μια επιστολή, στην οποία του ζητούσα να πραγματοποιήσει παλιά του υπόσχεση στο Σάββα και να δώσει μια συναυλία στον Κερατόκαμπο για τη στήριξη της πινακοθήκης, ανταποκρίθηκε με θέρμη και μας χάρισε απλόχερα και ολόψυχα μια αξέχαστη μουσική βραδιά. Δεν θα ξεχάσω επίσης τη γενναιοδωρία ενός σπουδαίου Βιαννίτη, του αείμνηστου Δημήτρη Καδιανάκη, που χορήγησε τις «Τέχνες του Νότου» εκείνο το καλοκαίρι με μεγάλη συγκίνηση δείχνοντας αμέριστη εμπιστοσύνη στις επιλογές του φεστιβάλ μας και έφυγε από τη ζωή αιφνίδια λίγες μέρες πριν τη συναυλία του Θάνου Μικρούτσικου, προσφέροντας αυτή την τελευταία δωρεά στον τόπο του.

Ημερίδα παρουσίασης μουσείων

 

Αλλά και η παρουσία της Γιάννας φέτος στη συναυλία του Αλκίνοου Ιωαννίδη, την οποία της αφιέρωσε ο καλλιτέχνης, όπως και το φωτεινό πρόσωπό της, όταν την επομένη την ξενάγησα στην πινακοθήκη, μου δίνει την πεποίθηση ότι αξίζει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια ώστε αυτό το «όνειρο στο κύμα» να συντηρηθεί και να προσφέρει σε όλους μας πραγματικές στιγμές γνήσιας αισθητικής συγκίνησης στο μέλλον, αποτελώντας παράλληλα πόλο έλξης και συνοχής των ανθρώπων που ζουν μακριά από τον τόπο τους και κάθε καλοκαίρι ξεκινούν από μέρη μακρινά να τον επισκεφθούν για να εγγράψουν κι εκείνοι στη συλλογική μνήμη τους τα όσα θαυμαστά γίνονται εκεί.

Με Γιάννα Παπαχατζάκη στη συναυλία του Αλκίνοου Ιωαννίδη

Θάνος Μικρούτσικος (Τέχνες του Νότου 2016)

 

Αλκίνοος Ιωαννίδης και Γιώργος Καλούδης (Τέχνες του Νότου 2017)

 

 

 

Αν μπορούσατε να μας ξεναγήσετε γραπτώς, πώς θα μας παρουσιάζατε τις αίθουσες και τα έργα που φιλοξενούν;

Ο επισκέπτης της πινακοθήκης εκπλήσσεται με την είσοδό του στο πέτρινο κτήριο της πινακοθήκης, βιώνει ένα ξάφνιασμα, καθώς εισέρχεται σε έναν αναπάντεχο κόσμο τέχνης, που τον ταξιδεύει πέρα από τον Κερατόκαμπο. Η πινακοθήκη στεγάστηκε σ’ ένα παλιό ελαιοτριβείο που μεταμορφώθηκε σε μουσειακό χώρο, σχεδιασμένο από την αρχιτέκτονα Ρίτα Μάστορα Κατσαράκη (κόρη του σπουδαίου συνθέτη της ελληνικής οπερέτας Στάθη Μάστορα, ενός από τα θύματα του Ολοκαυτώματος της Βιάννου του 43 και του οποίου πορτραίτο υπάρχει στην πινακοθήκη). Στην κάτω αίθουσα εκτίθενται ιστορικές προσωπογραφίες που συνυπάρχουν αρμονικά με τοπία της Βιάννου και ηθογραφικά θέματα παραδοσιακών ζωγράφων. Αμέσως ο επισκέπτης έχει την αίσθηση ότι βρίσκεται σε μια μεγάλη αίθουσα τέχνης. Στον πάνω όροφο που συνδέεται με εσωτερική ανοικτή σκάλα ώστε η ματιά του επισκέπτη να αγκαλιάζει αμέσως με την είσοδό του όλα τα έργα, εκτίθενται μαζί με πίνακες ζωγραφικής και γλυπτά, καθώς και εικαστικές κατασκευές. Το ξύλινο δάπεδο σε συνδυασμό με το φυσικό φωτισμό από το σκεπαστό αίθριο του κτηρίου δίνει μια υπερκόσμια αίσθηση στον επισκέπτη. Από τα παράθυρα του κτηρίου φαίνονται ελαιόδεντρα, στο βάθος διακρίνεται η θάλασσα κι έχει κανείς την αίσθηση ότι όλα μαζί αποτελούν συμπλήρωμα των έργων μιας γήινης και ομιλούσας τέχνης.

Ποιο είναι το έργο που ξεχωρίζετε εσείς ως το πιο αγαπημένο σας;

Νομίζω ότι η συγκίνηση που με κυρίευσε όταν πρωτομπήκα και πρωταντίκρυσα τη νέα πινακοθήκη θα μείνει μέσα μου ανεξίτηλη για πάντα. Ήταν η ίδια συγκίνηση που με κυρίευσε, όταν βρέθηκα για πρώτη φορά μπροστά σε πίνακες του Θεοτοκόπουλου στις δύο μεγάλες εκθέσεις έργων που έγιναν στο Ηράκλειο, αλλά και αργότερα στην επίσκεψή μου σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού, ανάμεσα στα οποία φυσικά και το Βρετανικό, με την αίθουσα των Γλυπτών του Παρθενώνα. Μόνο που εδώ στον Κερατόκαμπο συνέβαινε κάτι περισσότερο από τη βίωση της αισθητικής εμπειρίας, που μπορεί κανείς να αισθανθεί μπροστά σε ένα μεγάλο έργο. Εδώ είδα αιώνες παράδοσης, ιστορίας και πολιτισμικής συνέχειας αποτυπωμένους σε καμβάδες, από καλλιτέχνες που κατόρθωσαν να εμφυσήσουν πνοή στα έργα τους, συνεπαρμένοι οι ίδιοι από το όραμα ενός ανθρώπου.

Ξενάκης και Μποκόρος, μαθήματα εικαστικών σε παιδιά

 

Ακόμα και τώρα, όταν πηγαίνω στην πινακοθήκη, δυο έργα μαγνητίζουν το βλέμμα μου και μπορώ να στέκομαι απέναντί τους ώρες: είναι «το ενθύμιον αγάπης» του Πέτρου Ξενάκη, λάδι σε λινό και το έργο του Χρήστου Μποκόρου, χωρίς τίτλο, λάδι σε παλαιό ξύλο βιαννίτικης μαυρομουρνιάς. Την απήχηση που είχε το έργο του Χρήστου Μποκόρου στον κόσμο της περιοχής μας, τη μοιραστήκαμε φέτος με επιστολή μας στο ζωγράφο και μετά την επιτυχία των εκθέσεών του πέρσι στην Αθήνα, στο Μουσείο Μπενάκη και στη συνέχεια σε μεγάλα μουσεία της Ρωσίας, τον περιμένουμε το ερχόμενο καλοκαίρι στην πινακοθήκη μας να εκθέσει έργα του, που ο ίδιος θα κρίνει ότι μπορούν να ταιριάξουν στον τόπο μας και να επικοινωνήσουν μαζί μας.

Θα ήθελα να μου μιλήσετε για τον Κερατόκαμπο. Τι διαφορετικό και ενδιαφέρον έχει αυτός ο τόπος;

Καταρχάς θα ήθελα να σας εξηγήσω την ετυμολογική προέλευση του ονόματός του. Κατά τον Σπρατ, ναυτικό περιηγητή (19ος αιώνας) , προέρχεται από την αρχαία πόλη Κεραία. Άλλοι υποστηρίζουν ότι το όνομα προήλθε από τις κερατιές, όπως λέγονται οι χαρουπιές, οι οποίες βρίσκονται πίσω από την κοιλάδα του Κερατοκάμπου. Κέρατον είναι το χαρούπι, από όπου προέρχεται και η λέξη καράτι. Τα χαρούπια ευδοκιμούσαν στην περιοχή και αποτελούσαν μονάδα ζύγισης προϊόντων. Μια άλλη υπόθεση συνδέει την ονομασία με τον ασβεστολιθικό βράχο, ο οποίος βρίσκεται στα βόρεια του όρμου, το επονομαζόμενο Κέρατο ή Βίγλα. Ο Κερατόκαμπος είναι ένας μαγικός τόπος. Μια από τις άγνωστες ομορφιές της Νότιας Κρήτης, με τις όμορφες παραλίες και την καθαρή θάλασσα.

Η Ελλάδα όμως και ειδικά η Κρήτη είναι γεμάτες από τέτοιες ομορφιές. Στον Κερατόκαμπο, όλοι που τον ζούμε τα τελευταία 50 χρόνια, βιώσαμε, εκτός από τη φυσική ομορφιά, που δυστυχώς κι αυτή σταδιακά θυσιάζεται στο βωμό της τουριστικής ανάπτυξης, και τη μεταβολή της ίδιας της ελληνικής κοινωνίας και τη μετατροπή της από αγροτική σε αστική. Παρά όμως αυτή την έντονη και ίσως βίαιη αλλαγή, εδώ συνέβη το εξής αξιοθαύμαστο: οι άνθρωποι συνέχισαν να ζουν στη φύση και να την αγαπούν, να καλλιεργούν τα ελαιόδεντρά τους, να απολαμβάνουν τα δώρα της θάλασσας, τα παιδιά να παίζουν αμέριμνα στις διακοπές τους, να σκαρφαλώνουν και να εξερευνούν τα σπήλαια και τους καταρράκτες της περιοχής κι όσοι έφευγαν μακριά να επιστρέφουν και να τραγουδούν με μαντολίνα, λύρες και ακορντεόν κάτω από τα αρμυρίκια στην άκρη του κύματος και να είναι ικανοποιημένοι με όσα είχαν κι απολάμβαναν. Προσπάθειες, σαν αυτή του Σάββα με την πινακοθήκη, ήταν η κορύφωση της επιθυμίας να διασωθεί το γνήσιο, το αυθεντικό, το αληθινό όλων εκείνων, κυρίως των άυλων της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου, που άξιζαν να διατηρηθούν και να παραδοθούν στους επόμενους, ως παρακαταθήκη για το δικό τους μέλλον, του οποίου τα σημάδια έδειχναν μια πορεία προς την αλλοτρίωση και τη λήθη.

Παραλία «Ληστής» στον Κερατόκαμπο

 

Εργάζεστε ως φιλόλογος. Θα ήθελα να μοιραστείτε μαζί μας τι σας συγκινεί στο επάγγελμά σας.

Η πρώτη μεγάλη συγκίνηση προήλθε από την επιστήμη της Φιλολογίας αυτής καθαυτής, κατά τη διάρκεια των σπουδών μου, σε ένα από τα καλύτερα και προοδευτικότερα πανεπιστήμια της χώρας μας στη δεκαετία του ‘80-‘90, στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης, όπου ευτύχησα να έχω σπουδαίους Δασκάλους, όπως τον Στυλιανό Αλεξίου, τον Νάσο Βαγενά, τον Νίκο Καλταμπάνο, τον Θεοχάρη Δεττοράκη, τον Ιωάννη Καμπίτση, τον Νίκο Παναγιωτάκη, τον Βασίλη Κάλφα, τον Γιώργο Αμαργιαννάκη κά.

Η συγκίνηση τώρα από την άσκηση του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού, και μάλιστα του χώρου της φροντιστηριακής εκπαίδευσης, είναι πολύ διαφορετική. Σε έναν κλάδο που απαξιώνεται μαζί με το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, μέρα τη μέρα και περισσότερο, και η νέα γενιά έρχεται με διάθεση έντονης αμφισβήτησης, ο καθηγητής, σε όποιο μετερίζι κι αν ταχθεί να υπηρετήσει, είναι επιφορτισμένος με ένα βαρύτατο χρέος: να συμβάλει ώστε να διαμορφωθούν ολοκληρωμένες προσωπικότητες ανθρώπων περισσότερο, παρά να «προγραμματιστούν εγκέφαλοι αλάνθαστων μηχανών», όπως απαιτούν οι ανάγκες των σύγχρονων καιρών.

Ως Νεοελληνίστρια φιλόλογος διδάσκω κυρίως το μάθημα της Έκθεσης – Έκφρασης εδώ και 25 χρόνια περίπου και πρώτο μου μέλημα είναι να καλλιεργήσω στους μαθητές μου τη γλωσσική ευαισθησία, η οποία θεωρώ ότι είναι ένα «κ τῶν ν οκ νευ» εφόδιο για τον άνθρωπο, αφού χάρη στην άρρηκτη σχέση της γλώσσας με τη σκέψη και τις πολυποίκιλες δυνατότητες που διαθέτει η Ελληνική Γλώσσα με τον πλούτο της και το δυναμισμό της, θέτει τα θεμέλια μιας συγκροτημένης προσωπικότητας. Είναι μεγάλη πρόκληση για έναν φιλόλογο λοιπόν, αντί να αφήνεται στην άσκηση εύκολης κριτικής για τη γλωσσική κακοδαιμονία των καιρών μας, να προσπαθήσει να την πολεμήσει με αποφασιστικότητα. Η τεχνολογία είναι εχθρός του, μα ταυτόχρονα μπορεί να αποδειχθεί και πολύτιμος συνεργάτις του, αφού η νέα γενιά είναι τόσο εξοικειωμένη με αυτήν ώστε μπορεί να την χρησιμοποιήσει ως εργαλείο για να προσεγγίσει τους νέους ευκολότερα. Κάτι τέτοιο, όπως καταλαβαίνετε, αποτελεί ισχυρό κίνητρο, που αν ξεπεραστεί, η συνέχεια φαίνεται πιο εύκολη. Δεν φτάνει όμως μόνο η κατεξοχήν γλωσσική διδασκαλία ενός καθηγητή για να κινητοποιήσει έναν νέο σήμερα, αν δεν συνδυαστεί με παράλληλα ερεθίσματα που εμπεριέχουν το λόγο, όπως καλό ελληνικό θέατρο, ελληνική λογοτεχνία, καλά στιχουργημένη μουσική και μελοποιημένη ποίηση, και ποιοτικά γλωσσικά πρότυπα από τον κοινωνικό περίγυρο της οικογένειας, του σχολείου και των ΜΜΕ.

Ποια είναι η καλύτερη συμβουλή που δίνετε στους μαθητές σας;

Τους λέω συχνά το στίχο του Σολωμού: «πάντ΄ ανοιχτά πάντ΄ άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μου» εξηγώντας τους με λόγια, μα και με έργα, πόσο σημαντικό είναι για τη ζωή τους να προστατεύονται από τη μαζοποίηση, να αναπτύσσουν την ικανότητα να διαμορφώνουν οι ίδιοι απόψεις και να παίρνουν οι ίδιοι αποφάσεις, συναισθανόμενοι πολλές φορές τα λάθη τους και να αυτολογοκρίνονται. Τους εφιστώ την προσοχή να μην παρασύρονται στην υιοθέτηση της λογικής της ήσσονος προσπάθειας και της επίτευξης εύκολων στόχων, αλλά να ονειρεύονται και να στοχεύουν ψηλά.

Τους λέω επίσης συνεχώς να σέβονται τον εαυτό τους και να τον θαυμάζουν για ό, τι καταφέρνουν και για ό, τι μπορούν να προσπαθήσουν ξανά για να το πετύχουν, χωρίς να παραιτούνται και να αισθάνονται ηττημένοι. Το σημαντικότερο σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα, πιστεύω, δεν είναι μόνο η ανάπτυξη της νοητικής νοημοσύνης, αλλά παράλληλα και της συναισθηματικής και αισθητικής νοημοσύνης του ανθρώπου, κάτι που επιτυγχάνεται μέσα από την επαφή του με ανώτερες μορφές λόγου και τέχνης.

Θα ήθελα να μου πείτε για το πνευματικό κέντρο της Βιάννου. Ποιες οι δράσεις του και ποια η δική σας συμμετοχή;

Παράλληλα με την ενασχόλησή μου με την πινακοθήκη Βιάννου και στο πλαίσιο των κοινών ενδιαφερόντων και εκδηλώσεων της Πινακοθήκης με το Πνευματικό Κέντρο, εδώ και ενάμιση χρόνο περίπου, εκπροσωπώντας το Σύλλογο Βιαννιτών Ηρακλείου, εγκρίθηκε από το ΔΣ του ιδρύματος, σύμφωνα με τις διατάξεις που ορίζονται από το Προεδρικό Διάταγμα της σύστασής του, η τοποθέτησή μου στη θέση της γραμματέως του πνευματικού ιδρύματος.

Πρόεδρος του κέντρου είναι η κ. Μαρία Χρηστάκη, ένας υπέροχος άνθρωπος, που έχει προσφέρει πολλά στην προβολή της πολιτισμικής ταυτότητας του τόπου. Η συνεργασία μαζί της, όπως και με τα υπόλοιπα μέλη του ΔΣ, έφερε γόνιμους καρπούς στη συγκέντρωση και ανάδειξη αδιάψευστων τεκμηρίων του σπουδαίου πολιτισμού που διαθέτει ο τόπος μας σε πολλά επίπεδα.

Συναυλία για τους μικρούς ήρωες, Σελί Βιάννου

 

Το Πνευματικό Κέντρο Βιάννου «Περικλής Βλαχάκης» ιδρύθηκε το 1996 με Προεδρικό Διάταγμα, κατόπιν δωρεάς του αείμνηστου Βιαννίτη Περικλή Βλαχάκη, που δώρισε όλη του την περιουσία στο σκοπό αυτό. Πρόκειται για ένα σύγχρονο χώρο πολιτισμού, που διαθέτει αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, θεατρική σκηνή, βιβλιοθήκη, αναγνωστήριο, ξενώνα και μεγάλο αύλειο χώρο. Αναδεικνύει με κάθε τρόπο τον αυθεντικό πολιτισμό της Βιάννου και της χώρας μας εν γένει, μέσα από διοργανώσεις μουσικών εκδηλώσεων που φέρουν το εχέγγυο ποιότητας σπουδαίων και καταξιωμένων στο είδος τους καλλιτεχνών, θεατρικών παραστάσεων, κινηματογραφικών προβολών, εκδόσεις βιβλίων για την παράδοση, ιστορία, πολιτισμό της περιοχής, διαλέξεις πνευματικών ανθρώπων, αναγνωρισμένων συγγραφέων, επιστημόνων και πανεπιστημιακών δασκάλων, ανάδειξη, προβολή αρχαιολογικών χώρων και μελέτη τους, διασύνδεση και συνεργασία με πνευματικά ιδρύματα της χώρας, όπως το Πανεπιστήμιο Κρήτης και την Ακαδημία Αθηνών, καθώς και με σπουδαία μουσεία και πινακοθήκες της χώρας, με πλούσιο επίσης εκπαιδευτικό έργο, όπως μαθήματα υφαντουργικής τέχνης, κοινωνικό φροντιστήριο, μαθήματα έντεχνης και παραδοσιακής μουσικής για τη διάσωση της ιδιαίτερης μουσικής παράδοσης της Βιάννου και συνεργασία με διεθνές πρόγραμμα προστασίας ανηλίκων χρηστών από τους κινδύνους του Διαδικτύου.

 

 

Συναυλία για τους μικρούς ήρωες, Σελί Βιάννου

 

Τον περασμένο Σεπτέμβρη με πρωτοβουλία του κέντρου, διοργανώθηκε μια πολύ σημαντική συναυλία με τη συνεργασία και του Σωματείου Φίλων της Πινακοθήκης, στο Μνημείο του Ολοκαυτώματος Βιάννου, στη θέση Σελί Αμιρών, όπου συνέπραξαν η Συμφωνική Ορχήστρα Νέων Κρήτης και οι Νεανικές Χορωδίες της Περιφερειακής Ενότητας και του Δήμου Ηρακλείου, στο πλαίσιο του επίσημου εορτασμού της επετείου του Ολοκαυτώματος, που είχε τεθεί υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων και στον οποίο παρέστη ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Η εκδήλωση αυτή μάλιστα καταχωρίστηκε στο περιοδικό τεχνών και επιστημών του Ιδρύματος Ωνάση ως μια σημαντική εκδήλωση πολιτισμού, που έλαβε χώρα στην αποκεντρωμένη περιφέρεια (ΑΩ, τεύχος78).

Σχετικά με τη χορωδία, πόσα χρόνια ασχολείστε;

Η σχέση μου με τη μουσική ξεκινά τότε που ήμουν μικρό παιδί στη Βιάννο, στη δεκαετία του ‘70, και οι άνθρωποι τραγουδούσαν στις αποσπερίδες τους μέρη από τον «Ερωτόκριτο» του Βιτσέντζου Κορνάρου, αυτοσχέδια τραγούδια χαράς στους γάμους και στις γεννήσεις, μοιρολογούσαν στις κηδείες, έψελναν όλοι μαζί στην εκκλησία τα εγκώμια του Επιταφίου και γύριζαν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τις απόκριες ή ξημερώνονταν τα καλοκαίρια στις αυλές των παραθαλάσσιων σπιτιών στον Κερατόκαμπο, κάτω από τα αρμυρίκια, κάνοντας καντάδες. Θυμάμαι πάντα τη μουσική να παράγεται μέσα σε σύνολο, γι’ αυτό, όταν τελείωσα τις σπουδές μου στο πανεπιστήμιο και μη μπορώντας να συνεχίσω τις σπουδές μου στο βιολί και το πιάνο, που είχα ξεκινήσει αρκετά χρόνια νωρίτερα, εντάχθηκα στη Μικτή Δημοτική Χορωδία Ηρακλείου, της οποίας τότε μόλις είχε αναλάβει τη διεύθυνση ο μαέστρος Γιάννης Κιαγιαδάκης. Με κάποια ενδιάμεση παύση λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων, τα τελευταία χρόνια είμαι ξανά ενεργό μέλος της και παρακολουθώ μαθήματα φωνητικής πάνω στο ελληνικό παραδοσιακό πολυφωνικό τραγούδι.

Από συναυλία στο αρχαιολογικό μουσείο Ηρακλείου

 

Παράλληλα, ως μητέρα δύο αγοριών, 16 και 18 χρονών, που είναι μέλη της Νεανικής Χορωδίας και της Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων του Δήμου Ηρακλείου, βρίσκομαι μέσα σε συλλόγους γονέων που πιστεύουν σ΄ αυτή τη σπουδαία προσπάθεια που πραγματοποιείται και με κάθε τρόπο στηρίζουμε όχι μόνο τα παιδιά μας, αλλά και το έργο των σπουδαίων μαέστρων που την έχουν αναλάβει, όπως του Μίλτου Λογιάδη και του Γιάννη Ιδομενέως. Ζώντας τα τελευταία χρόνια την προετοιμασία μεγάλων και απαιτητικών συναυλιών, αισθάνομαι ότι μου ξαναδόθηκε η ευκαιρία, που έχασα στο παρελθόν, να ασχοληθώ με τη μουσική και το χορωδιακό τραγούδι και να ξαναγίνω μαθήτρια μαζί με τους γιους μου πια, κοντά στους τρεις σπουδαίους αυτούς μαέστρους, που από μια ευνοϊκή συγκυρία δραστηριοποιούνται στην πόλη μου τα τελευταία χρόνια.

Χριστουγεννιάτικη συναυλία υπό τη διεύθυνση Μίλτου Λογιάδη

 

Το σημαντικότερο όμως που με έχει βοηθήσει από αυτή μου τη δραστηριότητα είναι πως, παρακολουθώντας την εσωτερική λειτουργία αυτών των συνόλων από τόσο κοντά και τις αρχές που τα διαπνέουν, ενδυναμώθηκε μέσα μου, ακόμα περισσότερο από ότι πριν, η αίσθηση της συλλογικότητας και της συνεργατικότητας. Η άσκηση σε αυτή τη δεξιότητα, που ας μην γελιόμαστε, η κουλτούρα μας ως λαού δεν μας επιτρέπει να αποκτήσουμε κατά την περίοδο της σχολικής μας φοίτησης, με έχει βοηθήσει επίσης στο να συνεργάζομαι επιτυχώς στις άλλες μου ενασχολήσεις σε θέματα πολιτισμού, με ανθρώπους, με τους οποίους μοιραζόμαστε κοινούς στόχους και πρωτοπόρες ιδέες. Τα παιδιά κι οι νέοι που είναι μέλη των συνόλων αυτών, μας διδάσκουν εμάς τους γονείς τους με τη συνέπεια, την πειθαρχία και τον αλληλοσεβασμό που επιδεικνύουν στις μικρές αυτές μουσικές κοινότητες. Και πιότερο σημαντική ακόμα κι από την άρτια μουσική εκπαίδευσή τους, νομίζω, είναι αυτή η παιδεία της ομαδοσυνεργατικότητας που κατακτούν ως εφόδιο χρήσιμο για όλη τους τη ζωή.

Είδα τις φωτογραφίες από τη χριστουγεννιάτικη συναυλία και είναι εντυπωσιακές. Τι άλλο ετοιμάζετε για τη νέα χρονιά;

Ναι όντως οι φωτογραφίες είναι εντυπωσιακές, αλλά και το μουσικό αισθητικό αποτέλεσμα που μας χάρισαν τα παιδιά εκείνο το βράδυ ανεπανάληπτο. Όπως έγραψα πρόσφατα σε άρθρο μου για τη συναυλία αυτή, όσοι βρεθήκαμε εκείνο το βράδυ στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου είχαμε την τύχη να βιώσουμε την αισθητοποίηση ενός ζωγραφικού πίνακα, που πριν χρόνια είχε εκτεθεί στη Βασιλική. Πρόκειται για την άνω ζώνη του πίνακα του El Greco «Ευαγγελισμός» που αποκόπηκε από εμπόρους τεχνών και έμεινε γνωστός ως η «Συναυλία των Αγγέλων», θεωρώντας ότι αυτή η εκπληκτική εμφάνιση των δημοτικών μουσικών συνόλων και η άρτια, καλλιτεχνικά, παρουσίαση τόσο δύσκολων έργων του διεθνούς κλασικού ρεπερτορίου στον ίδιο χώρο, αποτελεί συνέχεια της πολιτιστικής πορείας, καθώς και απόδειξη της συλλογικής αισθητικής μνήμης της πόλης μας.

Τα δημοτικά μουσικά σύνολα του Ηρακλείου διανύουν μια έντονα δημιουργική περίοδο και βρίσκονται μπροστά σε μεγάλες προκλήσεις, τις οποίες οι υπεύθυνοί τους διαχειρίζονται με τον καλύτερο και ωφελιμότερο τρόπο για τους σπουδαστές που συμμετέχουν σε αυτά, ως άξιοι συνεχιστές του Μουσικού Αυγούστου που καθιέρωσε στο Ηράκλειο ο Μάνος Χατζιδάκις. Και δεν είναι διόλου απίθανο, με τέτοια σπουδαία υποδομή και τόσο σημαντικά φυτώρια καλλιτεχνών που υπάρχουν, να δούμε εν καιρώ τη Μουσική Ακαδημία Κρήτης, που ο μεγάλος μας συνθέτης οραματιζόταν να δημιουργήσει. Κάτι τέτοιο αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη για τους ανθρώπους της πόλης, γιατί έτσι διαμορφώνουν αισθητικό κριτήριο και πνευματικό υπόβαθρο και φυσικά διαιωνίζεται η υπάρχουσα παράδοση, που κρατάει από τα χρόνια της Ενετοκρατίας και φτάνει ως τα χρόνια του Μάνου Χατζιδάκι.

Η Νεανική Χορωδία, μετά την επιτυχή πορεία που διαγράφει τα τελευταία χρόνια, θα εκπροσωπήσει την πόλη μας, την Άνοιξη, σε ένα διεθνές χορωδιακό φεστιβάλ στην πόλη Νίσνυ της Ρωσίας. Όσο για τη Μικτή Χορωδία, ετοιμάζεται για το Λουξεμβούργο, προσκεκλημένη της εκεί ελληνικής παροικίας και του Παγκρήτιου συλλόγου Φίλων του Λουξεμβούργου. Παράλληλα η ορχήστρα Νέων συνεχίζει με συνέπεια και σοβαρότητα το εκπαιδευτικό της έργο και θα παρουσιάσει σπουδαία έργα με σημαντικές συνεργασίες στο προσεχές διάστημα.

Έχω μάθει απ’ την Ιωάννα ότι αρθρογραφείτε. Με ποια θέματα καταπιάνεστε και τι είναι αυτό που θέλετε να επικοινωνήσετε στους αναγνώστες σας;

Τα τελευταία χρόνια και λόγω της ιδιότητάς μου της γραμματέως στους ανωτέρω φορείς πολιτισμού που σας ανέφερα, χρειάστηκε αρκετές φορές να επικοινωνήσω με ανθρώπους των Μέσων Ενημέρωσης, σχετικά με την προβολή κειμένων σχετικών με τις δράσεις μας. Πάντα τα κείμενά μου ήταν ευπρόσδεκτα και εύρισκαν φιλοξενία στα περισσότερα ηλεκτρονικά μέσα, αλλά με κάποιους συνεργάτες τους περισσότερο αναπτύξαμε σχέση εμπιστοσύνης σε θέματα που αφορούσαν τον πολιτισμό και την, με ποιοτικό τρόπο, προσέγγισή του. Αρθρογραφώ λοιπόν ως συνεργάτις του IScreta πάνω σε θέματα πολιτισμού, έχοντας παράλληλα και τη διαχείριση του ηλεκτρονικού πολιτιστικού περιοδικού, με τον τίτλο «Πολιτιστικά και άλλα».

Ένας αθησαύριστος πλούτος της κρητικής παράδοσης, ιστορίας και λαογραφίας που υπάρχει αποθηκευμένος στο site αυτό, μου έδωσε το έναυσμα να ασχοληθώ, με τη σειρά μου, με τις δικές μου μνήμες από τον τόπο μου, να προσπαθήσω να τις καταγράψω μέσα από έναν καθαρά προσωπικό τρόπο γραφής και να τις μοιραστώ με τους αναγνώστες του. Κάποιος που θα θελήσει να βρει και να διαβάσει κείμενά μου (IScreta), θα βρει κριτικές σημαντικών καλλιτεχνικών γεγονότων και παρουσίαση καλλιτεχνών, που εμφανίζονται κατά καιρούς στο Ηράκλειο, θα βρει, κάποια πρωτόλεια διηγήματά μου λαογραφικού, ως επί το πλείστον, χαρακτήρα και μια σειρά από κάποια ποιητικά κείμενα, που αποτελούν μέρος της υπό έκδοση ποιητικής μου συλλογής με τίτλο «Ωδές στα Ολοκαυτώματα» με «Ωδές» που κάποιες θυμίζουν μορφικά τις καλβικές ωδές και αναφέρονται στο αποτέλεσμα της συγκίνησης που προκλήθηκε από καλλιτεχνικά γεγονότα που παρακολούθησα σε ιστορικούς χώρους, όπως στο Αρκάδι, τη Σπιναλόγκα, την Άπτερα, τη Βιάννο.

Το εναρκτήριο ερέθισμα για αυτή τη συλλογή δόθηκε από τη συναυλία της Ορχήστρας Νέων και της Νεανικής Χορωδίας του Δήμου Ηρακλείου, όταν παρουσίασαν για πρώτη φορά στον ιστορικό χώρο της Ι. Μ. Αρκαδίου, με άδεια που δόθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, συναυλία για τη συμπλήρωση των 150 χρόνων της Αρκαδικής Εθελοθυσίας. Η «Ωδή εις Αρκάδι» συμμετείχε στον ποιητικό διαγωνισμό που διενήργησε το Πανεπιστήμιο Κρήτης για το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου και συμπεριλήφθηκε στον επετειακό τόμο που εξέδωσε το Πανεπιστήμιο με ποιήματα του Διαγωνισμού. Ο τόπος μας μάς εμπνέει και με τα κατάλληλα ερεθίσματα αποκαλύπτει τον αποθηκευμένο πλούτο που έχει παραδοθεί από γενιά σε γενιά με διάφορους τρόπους. Είμαι ευγνώμων στους διαχειριστές του IScreta και κυρίως στη Βασιλική Παπουτσάκη, για την ευκαιρία που μου έδωσαν να ανακαλύψω τη δική μου φωνή και μνήμη και να τη μοιραστώ με τους αναγνώστες του.

Τέλος, θα ήθελα να μου πείτε το πιο τρελό σας όνειρο για το μέλλον!

Αν και είμαι ρεαλίστρια και αντιλαμβάνομαι τις αξεπέραστες, πολλές φορές δυσκολίες, οικονομικής κρατικής ενίσχυσης σε θέματα πολιτισμού, θέλω να πιστεύω ότι στα επόμενα χρόνια, μέσα από τους φορείς στους οποίους συμμετέχω, θα μπορέσω να συμβάλω σε μεγάλες διοργανώσεις αξιόλογων πολιτιστικών γεγονότων στον τόπο μου, εφάμιλλων με εκείνες που με σημάδεψαν στο παρελθόν και με διαμόρφωσαν ως προσωπικότητα. Πιστεύω στον άδολο ρομαντισμό των οραματιστών και στην κινητοποίηση των απλών ανθρώπων προς την επίτευξη τέτοιων οραμάτων, ακόμα κι αν όλα αυτά συμβαίνουν σε μια αποκεντρωμένη περιφέρεια στις εσχατιές της χώρας, όπου όμως συνεχίζει να χτυπά η καρδιά του Ελληνισμού. Πάντα θα ελπίζω και θα αναζητώ, για μένα και τους γύρω μου, «παρήγορες ιδέες» στις τέχνες ως στηρίγματα σε χαλεπούς καιρούς. Αυτό, αγαπητή μου Μαρία-Άννα, ίσως φαντάζει σαν τρελό όνειρο, ευτυχώς για αρκετούς, ακόμα και σήμερα κι αυτό είναι παρήγορο.

Marianna says: «Η Ιωάννα Παπαχατζάκη μου πρότεινε τη Ζωή για συνέντευξη και την ευχαριστώ θερμά γι’ αυτό! Ποιο άτομο θα ήθελες να είναι το επόμενο που θα δώσει συνέντευξη στο publiSHIT; Περιμένω και τις δικές σου ιδέες στην Αίθουσα Σύνταξης»