Per Ardua, ad Astra | Στον πλανήτη…Άρη

 Κώστας Μαυραγάνης

«Όποτε θες στέλνεις ένα κειμενάκι για ό,τι θέμα θες…Να μοιάζουν με ελληνικά μόνο, ναι;» Αυτή ήταν η παραίνεση που οδήγησε στο κείμενο που διαβάζετε τώρα. Η αλήθεια είναι ότι πάντα είχα ένα πρόβλημα με τα «ελεύθερα θέματα»: είναι τόσα πολλά αυτά για τα οποία μπορείς να γράψεις, και τόσο μεγάλος ο πειρασμός να παρασυρθείς και να αρχίσεις να γράφεις…πολλά και διάφορα.

Κώστας Μαυραγάνης

Και ειδικά αυτή την περίοδο, σε μία Ελλάδα που βιώνει μία κρίση οικονομική, πολιτική και κοινωνική. Αλλά δεν ήθελα να ασχοληθώ πάλι με αυτά. Οπότε είπα να ασχοληθώ με την επικαιρότητα όπως και να έχει- αλλά με μία «καλή» επικαιρότητα, η οποία με το δικό της μοναδικό τρόπο «ξεφεύγει» από τα όρια που καθορίζει η καθημερινή μας ζωή, χωρίς όμως να βρίσκεται ποτέ «εκτός πραγματικότητας».

Per Ardua ad Astra λοιπόν.
Είναι το «μότο» της βρετανικής Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας (RAF). «Μετά κόπων, στα άστρα». Μία φράση που ταιριάζει στο φιλόδοξο εγχείρημα της NASA, στο πλαίσιο του οποίου το διάσημο πλέον ρομποτικό όχημα Curiosity αυτή τη στιγμή εξερευνά το έδαφος του Άρη.
Ο «Κόκκινος Πλανήτης» ασκούσε πάντα μία περίεργη γοητεία στην ανθρωπότητα. Είναι ο πιο κοντινός σε μας πλανήτης, φέρει το όνομα του Θεού του Πολέμου και το χρώμα του του δίνει έναν χαρακτήρα εν μέρει απειλητικό και εν μέρει μυστηριώδη. Ακόμα και όταν διαπιστώθηκε πως δεν κατοικείται από εχθρικούς, εξωτικούς, ή ό,τι άλλο βάζει η φαντασία του κάθε συγγραφέα Επιστημονικής Φαντασίας Αρειανούς. Από τις θεωρίες περί «πυραμίδων» και σκαλισμένου «προσώπου» στην περιοχή της «Κυδωνίας» μέχρι το Curiosity, το ερώτημα περί ύπαρξης ζωής στον Άρη αποτελούσε πάντα καταλύτη έντονων συζητήσεων σε επιστημονικές και μη κοινότητες.

Κάποιοι πιστεύουν ότι ο Κόκκινος Πλανήτης δεν είναι τίποτα παραπάνω από μία εξωγήινη έρημος. Κάποιοι άλλοι, όμως, θεωρούν ότι ο Άρης είναι ένας πλανήτης ο οποίος «έζησε» και «πέθανε» στο μακρινό παρελθόν: πως κάποτε αποτελούσε έναν «ζωντανό» κόσμο, στον οποίο κατοικούσαν μορφές ζωής διαφορετικές ή ίσως παρόμοιες με αυτές που γνωρίζουμε εδώ στον «Γαλάζιο Πλανήτη».
Και οι δεύτεροι ήταν σαφώς αυτοί που χάρηκαν περισσότερο με την πρόσφατη είδηση περί εντοπισμού ιχνών ενός αρχαίου ρυακιού από το Curiosity. Νερό στον Άρη: μία φράση που περιέχει πολύ περισσότερα από τις τρεις της λέξεις. Εάν αποδειχθεί ότι στο μακρινό παρελθόν η επιφάνεια του Κόκκινου Πλανήτη είχε ποταμούς, λίμνες και ενδεχομένως ωκεανούς, τότε η μελέτη του Άρη περνά αυτόματα σε ένα νέο επίπεδο, καθώς η ύπαρξη νερού θεωρείται ως μία από τις βασικότερες προϋποθέσεις της ύπαρξης μορφών ζωής. Και – εάν τελικά αποδειχθεί ότι όντως κάποτε ο Άρης «ζούσε»- δε χρειάζεται να επεξηγηθεί γιατί κάτι τέτοιο θα αλλάξει την κοσμοθεωρία μας ως είδος και τον τρόπο που βλέπουμε όχι μόνο το σύμπαν, αλλά και τους ίδιους τους εαυτούς μας.

Ανεξαρτήτως αν πρόκειται για κάποια απολιθώματα βακτηρίων ή για τα τεράστια διαστημόπλοια του «Star Trek», η Ανθρωπότητα θα συνειδητοποιήσει αναγκαστικά ότι το «τελικό σύνορο» βρίσκεται εκεί έξω. Εκεί ψηλά, όπου οι αρχαίοι πίστευαν πως κατοικούσαν οι Θεοί. Η σχέση μας με το Διάστημα δεν είναι μία ιδέα κάποιων ουτοπιστών ή παθιασμένων με την Επιστημονική Φαντασία «παράξενων». Είναι το αναπόφευκτο πεπρωμένο μας ως είδος.

«Single planet species don’t survive»: μία φράση του Μάικλ Γκρίφιν, διευθυντή της NASA κατά την περίοδο 2005-2009, την οποία μου είχε υπενθυμίσει ο Dr. James Newman, αστροναύτης της NASA, ο οποίος μου έκανε την τιμή να μου παραχωρήσει συνέντευξη πριν ένα χρόνο, στο πλαίσιο επίσκεψής του στην Αθήνα. Έτσι απλά: τα είδη τα οποία περιορίζονται σε έναν πλανήτη δεν επιβιώνουν. Κοινή λογική, η οποία υπαγορεύεται από την εμπειρία της ζωής στη Γη: η επέκταση «παραπέρα» είναι στην ίδια τη φύση της Ζωής.

Πολλοί θα ανταπαντούσαν ότι πρέπει πρώτα να λυθούν τα προβλήματά μας εδώ στη Γη πριν αρχίσουμε να κοιτάμε παραπέρα. Κάποιοι μπορεί να με χαρακτηρίσουν κυνικό, αλλά δεν πιστεύω ότι υπάρχει περίπτωση να συμβεί ποτέ κάτι τέτοιο. Είναι η φύση του Ανθρώπου τέτοια: είναι σίγουρα ατελής, αλλά τον ωθεί προς τα μπροστά, ανεξαρτήτως του τι υπάρχει πίσω, χωρίς να δίνει σημασία σε έννοιες όπως «τελειομανία» ή «ολοκλήρωση επιπέδου» (προκειμένου να αποφασίσουμε με την άνεσή μας ότι «ήρθε η ώρα να πάμε στο επόμενο»).

Κάποια στιγμή θα πρέπει να «βγούμε έξω», είτε επειδή «γίναμε πάρα πολλοί και δε χωράμε», είτε επειδή το «σπίτι» μας έχει γίνει για Α ή Β λόγους αφιλόξενο. Και θα πάμε, επειδή αυτή είναι η φυσική ροή της εξέλιξής μας, τουλάχιστον, όπως την αντιλαμβανόμαστε ως τώρα, πέρα από έννοιες όπως «καλό» ή «κακό». Πρόκειται για τα ένστικτά μας ως είδος- ακόμη περισσότερο από «είδος», ως μορφές ζωής του πλανήτη μας…
Πολύ απλά, πρέπει να πάμε παραπέρα. Το αν θα μεταφέρουμε εκεί έξω τις «αποσκευές» που έχουμε από τον πλανήτη μας ή όχι δεν έχει σημασία. Δεν είμαστε «τέλειοι», ούτε πρόκειται ποτέ να γίνουμε. Είμαστε απλά άνθρωποι- με ό,τι σημαίνει αυτό. Ίσως να βγούμε «έξω» ειρηνικά και με ομόνοια μεταξύ μας, πρόθυμοι να τείνουμε χείρα φιλίας στους «άλλους» , που ίσως συναντήσουμε «εκεί έξω». Ίσως να βγούμε ανταγωνιζόμενοι μεταξύ μας για το ποιος θα πιάσει το καλύτερο «χωράφι», έτοιμοι να έρθουμε αντιμέτωποι ή και να κατακτήσουμε όποιον «άλλον» βρεθεί μπροστά μας. Αλλά όπως και να έχει, θα βγούμε.

Το «ποταμάκι» που ανακάλυψε το Curiosity στον Άρη θα μπορούσε να είναι ο «καταλύτης» για αυτή τη συνειδητοποίηση. Ένας «Κόκκινος Πλανήτης» για τον οποίο ξέρουμε με σιγουριά ότι κάποτε κατοικήθηκε θα μας κάνει να κοιτάξουμε ψηλά με διαφορετική οπτική, και να ασχοληθούμε μαζί του διαφορετικά, διαπιστώνοντας ότι υπάρχουν και άλλα πράγματα πέρα από τον κόσμο μας (κυριολεκτικά και μεταφορικά). Per Ardua, ad Astra λοιπόν.

Marianna says: «Ο Κώστας Μαυραγάνης είναι δημοσιογράφος. Τι αίσθηση σου άφησε το άρθρο του; Περιμένουμε το σχόλιό σου«!